اهمیت تأثیر تحرک و پیاده روی در سلامت قلب و عروق
مفصل اصلی مچ پا (مفصل تالوکرورال یا Ankle Joint) از سه استخوان اصلی تشکیل شده است:
- تیبیا (درشتنی): استخوان بزرگتر ساق پا بخش پایینی آن یک سطح صاف به نام پلافوند (plafond) دارد که سقف مفصل را تشکیل میدهد. انتهای داخلی آن برجستگی به نام قوزک داخلی (medial malleolus) ایجاد میکند.
- فیبولا (نازکنی): استخوان باریکتر کنار تیبیا انتهای پایینی آن برجستگی قوزک خارجی (lateral malleolus) را میسازد که کمی پایینتر از قوزک داخلی قرار دارد.
- تالوس (قاپ یا Talus): استخوان کلیدی مچ پا که شبیه یک مکعب نامنظم است. قسمت بالایی آن (trochlea tali) مثل یک قرقره داخل فرورفتگی ایجادشده توسط تیبیا و فیبولا قرار میگیرد.
این سه استخوان با هم مفصلی به نام مورتیس (mortise) یا مفصل لولایی-قرقرهای میسازند.
علاوه بر اینها، استخوان کالکانئوس (پاشنه) هم مستقیماً زیر تالوس قرار دارد و در مفاصل زیرمچ (subtalar joint) نقش مهمی ایفا میکند.
۲. انواع مفاصل مچ پا
| مفصل | استخوانهای درگیر | نوع حرکت اصلی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|---|
| تالوکرورال (اصلی) | تیبیا + فیبولا + تالوس | دورسیفلکشن / پلانتار فلکشن | حرکت بالا و پایین پا (لولایی اصلی) |
| زیرمچ (Subtalar) | تالوس + کالکانئوس | اینورژن / اورژن | حرکت چرخشی پا به داخل و خارج |
| تیبیوفیبولار تحتانی | تیبیا + فیبولا | خیلی محدود (نیمهثابت) | پایداری syndesmosis |
۳. رباطهای مهم مچ پا
رباطها مهمترین عامل پایداری مچ پا هستند.
الف. رباطهای جانبی خارجی (Lateral collateral ligaments) – شایعترین محل پیچخوردگی
- رباط تالوفیبولار قدامی (ATFL) → شایعترین رباط آسیبدیده در پیچخوردگی مچ
- رباط کالکانئوفیبولار (CFL)
- رباط تالوفیبولار خلفی (PTFL) → قویترین رباط جانبی
ب. رباطهای داخلی (دلتوئید یا Deltoid ligament)
- بسیار قوی و چند لایه
- شامل بخشهای سطحی و عمقی
- از چرخش بیش از حد به خارج (eversion) جلوگیری میکند
- آسیب آن کمتر شایع اما شدیدتر است
ج. رباطهای Syndesmosis (تیبیوفیبولار)
- رباطهای بین تیبیا و فیبولا
- پایداری بسیار مهم در برابر نیروهای چرخشی و جدایش
۴. عضلات و تاندونهای اصلی مچ پا
| حرکت | عضلات اصلی | تاندون اصلی | محل عبور اصلی |
|---|---|---|---|
| پلانتار فلکشن (پایین بردن پنجه) | گاستروکنمیوس + سولیوس | تاندون آشیل (قویترین تاندون بدن) | پشت مچ پا |
| دورسیفلکشن (بالا آوردن پنجه) | تیبیالیس قدامی | تاندون تیبیالیس قدامی | جلوی مچ پا |
| اینورژن (چرخش کف پا به داخل) | تیبیالیس خلفی + فلکسور هالوسیس لانگوس | تاندون تیبیالیس خلفی | پشت قوزک داخلی |
| اورژن (چرخش کف پا به خارج) | فیبولاریس لانگوس + برویس | تاندونهای فیبولاریس | پشت قوزک خارجی |
۵. خلاصه عملکرد و اهمیت بالینی
- تحمل وزن: در راه رفتن معمولی ≈ ۱.۵ برابر وزن بدن، در دویدن تا ۸ برابر
- دامنه حرکتی طبیعی:
- دورسیفلکشن: ۱۰–۲۰ درجه
- پلانتار فلکشن: ۴۰–۵۰ درجه
- اینورژن: ≈ ۳۰ درجه
- اورژن: ≈ ۱۵–۲۰ درجه
مچ پا به دلیل تحمل فشار زیاد و دامنه حرکتی بالا، یکی از شایعترین محلهای آسیب در ورزش و زندگی روزمره است (پیچخوردگی، پارگی رباط، شکستگی قوزک، آسیب syndesmosis، پارگی تاندون آشیل و …).