در رفتگی مهره گردن + علائم و درمان آن

در رفتگی مهره گردن یکی از آسیب های نسبتاً جدی ستون فقرات است که می تواند در اثر ضربه، تصادف یا حرکات ناگهانی گردن رخ دهد. این عارضه معمولاً زمانی اتفاق می افتد که یکی از مهره های گردنی از جای اصلی خود خارج شده و بر اعصاب یا نخاع فشار وارد کند. اهمیت این مشکل در آن است که گردن ناحیه ای بسیار حساس و حیاتی در بدن است و هر گونه فشار در این قسمت ممکن است پیامدهایی چون درد، بی حسی یا حتی اختلال در حرکت اندام ها را به همراه داشته باشد.

در رفتگی مهره گردن ممکن است خفیف و موقتی باشد یا به صورت شدید و نیازمند درمان فوری پزشکی بروز کند. شناخت دقیق علائم، علل و روش های درمان آن می تواند نقش مهمی در جلوگیری از بروز عوارض جبران ناپذیر داشته باشد. در ادامه این مطلب از کلینیک ارتوپدی زانو کلینیک، به بررسی کامل جنبه های مختلف این آسیب از دیدگاه پزشکی، فیزیوتراپی و مراقبتی می پردازیم.

علت های اصلی در رفتگی مهره گردن و عوامل تشدید کننده آن

در رفتگی مهره گردن معمولاً به دنبال وارد شدن فشار یا ضربه ناگهانی به گردن اتفاق می افتد. یکی از شایع ترین دلایل آن تصادفات رانندگی است، به ویژه زمانی که فرد دچار ضربه ی شلاقی یا حرکت ناگهانی سر به جلو و عقب می شود. در چنین حالتی عضلات و لیگامان های اطراف مهره ها کشیده می شوند و مهره ها از محور طبیعی خود خارج می گردند. علاوه بر تصادف، سقوط از ارتفاع، انجام فعالیت های ورزشی سنگین بدون آمادگی عضلانی، یا حتی چرخش ناگهانی سر نیز می تواند منجر به در رفتگی مهره گردن شود.

ضعف عضلانی گردنی و وضعیت نادرست بدن نقش بسیار مهم و موثری در در رفتگی مهره گردن دارند. افرادی که ساعات زیادی پشت میز کار می نشینند و یا برای بازه زمانی طولانی از تلفن همراه استفاده می کنند، نسبت به بقیه افراد بیش تر در معرض خظر ابتلا به در رفتگی مهره گردن هستند. علت این امر آن است که تکرار این روند ها، فشار تدریجی به مهره ها وارد کرده و در نهایت باعث در رفتگی مهره گردن می شوند.

علاوه بر این، بیماری هایی مانند پوکی استخوان، آرتروز گردن یا تخریب دیسک بین مهره ای نیز ممکن است با کاهش پایداری ستون فقرات گردنی، خطر دررفتگی را افزایش دهند. در کودکان و نوجوانان نیز این عارضه معمولاً در اثر ضربات ورزشی یا سقوط اتفاق می افتد، در حالی که در سالمندان، ضعف ساختاری مهره ها و کاهش تراکم استخوان مهم ترین علت محسوب می شود.

نکته مهم دیگر، تأثیر استرس و تنش عضلانی است؛ چرا که انقباض مداوم عضلات گردن می تواند باعث ناهماهنگی در چینش مهره ها شود و در طول زمان، شرایط در رفتگی مهره گردن را فراهم کند.

نشانه ها و علائم بالینی در رفتگی مهره گردن

در رفتگی مهره گردن معمولاً با درد شدید و ناگهانی در ناحیه گردن آغاز می شود. این درد ممکن است به شانه، بازو و حتی انگشتان دست گسترش یابد. یکی از علائم شاخص، محدود شدن دامنه حرکتی گردن است به طوری که فرد نمی تواند سر خود را به راحتی به سمت چپ یا راست بچرخاند. در برخی موارد، بیمار احساس صدای تقه یا حرکت غیرطبیعی در گردن را گزارش می کند که نشانه ای از جابه جایی مهره هاست.

در رفتگی مهره گردن ممکن است با علائم عصبی همراه باشد. بی حسی یا گزگز در دست ها، ضعف عضلات بازو و حتی احساس سنگینی در شانه ها می تواند ناشی از فشرده شدن ریشه های عصبی باشد. اگر دررفتگی شدید باشد و بر نخاع فشار وارد کند، علائمی چون عدم تعادل، اختلال در راه رفتن یا بی اختیاری ادرار نیز ممکن است بروز کند که نشانه ای از آسیب جدی و نیاز فوری به مداخله پزشکی است.

گاهی اوقات در رفتگی مهره گردن با دردهای ساده ی عضلانی اشتباه گرفته می شود، در حالی که تفاوت آن در نوع و محل درد نهفته است. در دردهای عضلانی، معمولاً درد منتشر و سطحی است اما در دررفتگی مهره، درد عمقی تر، متمرکزتر و همراه با علائم عصبی است. در صورت مشاهده ی هر یک از این علائم، مراجعه به پزشک و انجام بررسی های تصویربرداری ضروری است.

بررسی روش های تشخیص و بررسی شدت در رفتگی مهره گردن

روش های تشخیص و بررسی شدت در رفتگی مهره گردن

تشخیص در رفتگی مهره گردن نیاز به بررسی دقیق از سوی پزشک متخصص ارتوپد یا جراح مغز و اعصاب دارد. نخستین مرحله در تشخیص، شرح حال دقیق بیمار است. پزشک در مورد نحوه ی بروز درد، سابقه ی ضربه، نوع فعالیت بدنی و علائم عصبی سؤالاتی مطرح می کند. سپس معاینه فیزیکی انجام می شود تا میزان حرکت گردن، حساسیت در لمس مهره ها و علائم ضعف یا بی حسی در اندام ها بررسی شود.

برای تأیید تشخیص، از روش های تصویربرداری استفاده می شود. رادیوگرافی ساده (X-Ray) نخستین ابزار تشخیصی است که جابه جایی مهره ها را نشان می دهد. در مواردی که نیاز به بررسی دقیق تر وجود دارد، MRI یا CT Scan تجویز می شود تا وضعیت دیسک ها، رباط ها و عصب ها با دقت بالا مشخص شود.  MRI به ویژه برای ارزیابی فشار روی نخاع بسیار مفید است و در صورت وجود علائم عصبی، اولین انتخاب محسوب می شود.

پزشک معمولاً شدت در رفتگی مهره گردن را بر اساس میزان جابه جایی و وجود یا عدم وجود علائم عصبی طبقه بندی می کند. در موارد خفیف، مهره ها فقط اندکی از جای خود خارج شده اند و درد محدود است، اما در موارد متوسط تا شدید، فشار بر ریشه های عصبی یا نخاع باعث بروز علائم گسترده می شود. جدول زیر یک نمونه ی ساده از دسته بندی شدت دررفتگی را نشان می دهد:

درمان های غیرجراحی و توان بخشی برای در رفتگی مهره گردن

درمان در رفتگی مهره گردن بسته به شدت آسیب متفاوت است اما در بیشتر موارد می توان با روش های غیرجراحی آن را کنترل و درمان کرد. اولین گام، کاهش درد و التهاب است. پزشک معمولاً داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن را تجویز می کند تا التهاب عضلات و بافت های اطراف کاهش یابد. در کنار دارو، استفاده از کمپرس گرم یا سرد نیز به تسکین درد کمک می کند.

استفاده از گردنبند طبی (بریس) یکی از روش های رایج برای ثابت نگه داشتن مهره ها در مراحل اولیه ی درمان است. با این حال استفاده طولانی مدت از آن ممکن است باعث ضعف عضلات گردن شود، بنابراین باید تحت نظارت پزشک باشد. در فاز بعدی، فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی ایفا می کند. تمرینات فیزیوتراپی برای تقویت عضلات گردن، افزایش انعطاف پذیری و بازگرداندن تعادل مهره ها طراحی می شوند. ماساژ درمانی، تمرینات اصلاح وضعیت بدن و استفاده از دستگاه های تحریک الکتریکی عضلانی از دیگر روش های موثر در این مرحله است.

روش های درمانی مکمل مانند تراکشن گردن (کشش مکانیکی) نیز در برخی بیماران به کار می رود تا فاصله بین مهره ها به حالت طبیعی بازگردد و فشار از روی عصب ها برداشته شود. همچنین اصلاح عادات روزمره مانند نحوه ی نشستن، خوابیدن و استفاده از بالش استاندارد از اهمیت ویژه ای برخوردار است تا روند درمان تسریع شود.

درمان جراحی و مراقبت های پس از عمل در موارد شدید

در مواردی که در رفتگی مهره گردن با علائم شدید عصبی یا فشار بر نخاع همراه باشد، درمان جراحی ضروری است. هدف از جراحی بازگرداندن مهره ها به موقعیت طبیعی، آزادسازی اعصاب و تثبیت ستون فقرات است. نوع جراحی بستگی به محل و شدت آسیب دارد. در برخی موارد از روش های کم تهاجمی مانند دیسککتومی یا فیوژن مهره ای استفاده می شود که با حداقل برش و دوره نقاهت کوتاه تر انجام می شوند.

پس از جراحی، مرحله ی توان بخشی اهمیت بسیار بالایی دارد. فیزیوتراپی پس از عمل برای بازگرداندن حرکت گردن، جلوگیری از خشکی عضلات و تقویت سیستم حمایتی ستون فقرات انجام می شود. در هفته های نخست، بیمار باید از حرکات ناگهانی، بلند کردن اجسام سنگین و چرخش سریع گردن پرهیز کند. تغذیه مناسب، خواب کافی و پیروی دقیق از برنامه ی دارویی و تمرینی از عوامل کلیدی در بهبود کامل پس از جراحی هستند.

در رفتگی مهره گردن اگر به موقع درمان شود، در بیشتر بیماران پیش آگهی خوبی دارد، اما در مواردی که درمان به تعویق بیفتد، احتمال بروز عوارض دائمی مانند درد مزمن یا محدودیت حرکتی وجود دارد. به همین دلیل مراجعه به متخصص و پیگیری دقیق مراحل درمان حیاتی است.

جمع بندی

در رفتگی مهره گردن از جمله آسیب هایی است که نباید دست کم گرفته شود. این مشکل در ظاهر ممکن است تنها با درد یا سفتی گردن همراه باشد، اما در واقع می تواند سلامت اعصاب و حتی نخاع را تهدید کند. تشخیص زودهنگام، درمان اصولی و رعایت نکات مراقبتی می تواند مانع از بروز عوارض جدی شود. حفظ وضعیت صحیح بدن در هنگام کار، پرهیز از حرکات ناگهانی و تقویت عضلات گردن از مهم ترین راه های پیشگیری از بروز این عارضه هستند.

هرچند در رفتگی مهره گردن ممکن است دردناک و ناتوان کننده باشد، اما با درمان صحیح و توجه به توصیه های پزشک، بیشتر بیماران می توانند به زندگی عادی خود بازگردند.

سوالات متداول درباره در رفتگی مهره گردن

1. آیا در رفتگی مهره گردن همیشه نیاز به جراحی دارد؟
   خیر، در بیشتر موارد درمان غیرجراحی مانند دارودرمانی، فیزیوتراپی و استفاده از بریس کفایت می کند. جراحی تنها در مواردی که فشار بر نخاع یا اعصاب زیاد باشد انجام می شود.
2. مدت زمان بهبودی در رفتگی مهره گردن چقدر است؟
   مدت بهبودی بستگی به شدت آسیب دارد، اما معمولاً بین چهار تا هشت هفته زمان نیاز است تا علائم به طور کامل از بین بروند. در موارد جراحی، دوره توان بخشی ممکن است تا سه ماه ادامه یابد.
3. آیا در رفتگی مهره گردن می تواند باعث بی حسی دائمی شود؟
   در صورتی که فشار بر عصب ها برای مدت طولانی باقی بماند و درمان به تأخیر افتد، احتمال آسیب عصبی دائمی وجود دارد. به همین دلیل تشخیص و درمان زودهنگام بسیار حیاتی است.