زانو یکی از مهم ترین مفاصل بدن است و تقریبا در بیشتر فعالیت های روزمره از راه رفتن و بالا رفتن از پله گرفته تا نشستن، دویدن و ورزش کردن نقش دارد. به همین دلیل وقتی مشکلی در این مفصل ایجاد می شود، معمولا فقط خود زانو تحت تاثیر قرار نمی گیرد و کیفیت زندگی، توانایی حرکت و حتی فعالیت های ساده روزانه هم ممکن است مختل شود. نکته مهم این است که زانو درد یک بیماری واحد نیست؛ بلکه می تواند نشانه ای از انواع بیماری های زانو مانند آسیب غضروف، مینیسک، رباط، تاندون، بورس، کشکک یا حتی بیماری های التهابی و متابولیک باشد. منابع پزشکی نیز طیف گسترده ای مشکلات مانند آرتروز، آسیب ACL، پارگی مینیسک، بورسیت، تاندونیت، نقرس و مشکلات کشکک را در میان علل زانو درد قرار می دهند.
بنابراین، محل درد به تنهایی برای تشخیص کافی نیست. برای مثال، درد جلوی زانو ممکن است به مشکلات کشکک و مفصل پاتلوفمورال مربوط باشد، در حالی که درد پس از یک چرخش ناگهانی همراه با قفل شدن زانو می تواند احتمال آسیب مینیسک را مطرح کند. همچنین درد تدریجی همراه با خشکی و کاهش توان حرکتی، به ویژه در سنین بالاتر، می تواند با آرتروز ارتباط داشته باشد. از طرف دیگر، درد شدید ناگهانی همراه با تورم سریع، تغییر شکل، ناتوانی در تحمل وزن یا تب و قرمزی نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است.
در این مقاله، انواع بیماری های زانو، علائم، علت ایجاد، روش تشخیص و گزینه های درمانی آن ها را بررسی می کنیم. اگر به دنبال بررسی تخصصی مشکلات زانو هستید، زانو کلینیک به عنوان یکی از کلینیک های تخصصی ارتوپدی شناخته شده در تهران، به ویژه در منطقه پونک تهران، با حضور دکتر حبیب رشادی، متخصص برجسته ارتوپدی در تهران، خدمات تخصصی مرتبط با تشخیص و درمان مشکلات زانو ارائه می دهد.
آشنایی با انواع بیماری های زانو
در این مطلب مهم ترین مشکلات و بیماری های زانو را بررسی می کنیم و برای هر کدام توضیح می دهیم که دقیقا چیست، چه علائمی دارد، چرا ایجاد می شود، چه افرادی بیشتر در معرض آن هستند، چگونه تشخیص داده می شود و درمان آن معمولا چگونه انجام می شود و تا چه میزان به انواع جراحی های زانو مانند جراحی تعویض مفصل زانو نیاز است. البته این اطلاعات برای آشنایی با علائم و مسیر درمان است و جای معاینه توسط متخصص ارتوپدی را نمی گیرد.
آرتروز زانو بیماری فرسایشی مفصل زانو
در بیماری آرتروز زانو یا استئوآرتریت، غضروف محافظ سطوح مفصل به تدریج دچار تغییر و تخریب می شود. این روند می تواند باعث درد، خشکی، کاهش دامنه حرکت و احساس ساییدگی یا صدا هنگام حرکت زانو شود. آرتروز ممکن است به تدریج ایجاد شود و شدت علائم آن در افراد مختلف متفاوت است.
افراد مسن، افراد دارای اضافه وزن، کسانی که سابقه آسیب قبلی زانو دارند و افرادی که به دلیل شغل یا ورزش فشار زیادی به زانو وارد می کنند، بیشتر در معرض آرتروز هستند. سابقه آسیب مینیسک یا ACL و همچنین اختلال در راستای اندام می تواند خطر ایجاد تغییرات فرسایشی را افزایش دهد.
تشخیص آرتروز با بررسی علائم و معاینه شروع می شود و معمولا عکس ساده رادیولوژی برای بررسی فضای مفصل و تغییرات استخوانی کمک کننده است؛ MRI در همه موارد لازم نیست و بیشتر در شرایط خاص استفاده می شود. درمان می تواند شامل کاهش وزن در صورت نیاز، اصلاح فعالیت، تمرین درمانی، فیزیوتراپی و دارو برای کنترل درد باشد و در موارد شدید و مقاوم، روش هایی مانند تعویض مفصل زانو یا تزریق پی آر پی زانو مطرح می شوند.
پارگی مینیسک زانو
مینیسک دو ساختار غضروفی هلالی شکل داخل زانو است که مانند ضربه گیر بین استخوان ران و ساق عمل می کند. پارگی مینیسک معمولا زمانی اتفاق می افتد که زانو در حالت تحمل وزن به طور ناگهانی بچرخد، اما در سنین بالاتر ممکن است تغییرات فرسایشی باعث شود مینیسک حتی با یک حرکت معمولی نیز آسیب ببیند.
درد، تورم، احساس گیر کردن، قفل شدن زانو و محدود شدن حرکت از علائم احتمالی هستند. ورزشکارانی که در ورزش هایی با چرخش و تغییر جهت سریع فعالیت می کنند و همچنین افراد میانسال و سالمند دارای تغییرات فرسایشی، از گروه هایی هستند که بیشتر با این مشکل مواجه می شوند.
تشخیص با شرح حال و معاینه انجام می شود و پزشک با برخی حرکات خاص، درد و عملکرد زانو را بررسی می کند؛ رادیوگرافی برای مشاهده خود مینیسک مناسب نیست اما می تواند سایر مشکلات را رد کند و MRI برای بررسی پارگی مینیسک کاربرد زیادی دارد. درمان به نوع، اندازه و محل پارگی بستگی دارد و می تواند از استراحت نسبی، کنترل درد و فیزیوتراپی تا جراحی آرتروسکوپی زانو برای ترمیم یا برداشتن بخش آسیب دیده متفاوت باشد.
پارگی رباط صلیبی قدامی یا ACL زانو
رباط صلیبی قدامی یکی از رباط های اصلی داخل زانو است و به پایداری مفصل کمک می کند. پارگی ACL بیشتر هنگام توقف ناگهانی، تغییر جهت سریع، فرود نامناسب پس از پرش یا چرخش زانو در ورزش هایی مانند فوتبال و بسکتبال رخ می دهد.
احساس صدای پاپ یا پارگی، درد شدید، تورم سریع، کاهش دامنه حرکت و احساس ناپایداری یا خالی کردن زانو از علائم مهم هستند. ورزشکاران و افرادی که فعالیت هایی با پرش، چرخش و تغییر جهت مکرر انجام می دهند، بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند.
معاینه فیزیکی بخش مهمی از تشخیص است و MRI می تواند میزان آسیب ACL و آسیب های همراه مانند پارگی مینیسک یا غضروف را نشان دهد. پارگی های خاص ممکن است با بریس، اصلاح فعالیت و فیزیوتراپی کنترل شوند، اما در پارگی کامل همراه با ناپایداری یا در افراد بسیار فعال، بازسازی رباط ممکن است مطرح شود.
آسیب رباط صلیبی خلفی یا PCL زانو
رباط صلیبی خلفی در بخش داخلی زانو قرار دارد و به کنترل حرکت استخوان ساق نسبت به ران کمک می کند. آسیب این رباط معمولا بر اثر ضربه شدید به جلوی زانو، سقوط روی زانو یا برخی تصادفات و آسیب های ورزشی ایجاد می شود و نسبت به آسیب ACL شیوع کمتری دارد. درد، تورم و احساس ناپایداری از نشانه های احتمالی آسیب PCL هستند و شدت آنها به میزان آسیب بستگی دارد. افرادی که در تصادف یا ورزش ضربه شدیدی به زانو وارد شده یا مستقیما روی زانو افتاده اند، بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند.
پزشک با معاینه و بررسی میزان پایداری زانو وضعیت رباط را ارزیابی می کند و در صورت نیاز از MRI برای بررسی رباط و آسیب های همراه کمک می گیرد. آسیب های خفیف تر ممکن است با استراحت، بریس و فیزیوتراپی درمان شوند، اما آسیب های شدید یا همراه با صدمات دیگر گاهی به جراحی نیاز دارند.
آسیب رباط های جانبی زانو
رباط جانبی داخلی یا MCL در سمت داخلی و رباط جانبی خارجی یا LCL در سمت بیرونی زانو قرار دارند و وظیفه آن ها کمک به حفظ ثبات زانو در برابر نیرو های جانبی است. ضربه مستقیم به زانو یا کشیده شدن بیش از حد مفصل می تواند باعث کشیدگی، پارگی ناقص یا پارگی کامل این رباط ها شود.
درد در بخش داخلی یا خارجی زانو، تورم، حساسیت و احساس ناپایداری از علائم رایج هستند. ورزشکاران ورزش های برخوردی و افرادی که ضربه مستقیم یا پیچ خوردگی شدید زانو را تجربه می کنند، بیشتر در معرض این آسیب قرار دارند.
تشخیص آسیب رباط جانبی زانو با معاینه و تست های مربوط به پایداری زانو انجام می شود و در صورت نیاز، تصویر برداری برای مشخص شدن شدت آسیب یا بررسی صدمات همراه انجام می گیرد. بسیاری از آسیب های رباط جانبی با بریس، اصلاح فعالیت، کنترل درد و فیزیوتراپی درمان می شوند و جراحی بیشتر در آسیب های شدید یا موارد خاص مطرح است.
نرمی غضروف کشکک و درد مفصل پاتلوفمورال
نرمی غضروف کشکک زانو اصطلاحی است که برای تغییرات غضروف سطح زیرین کشکک به کار می رود و مشکلات ناحیه پاتلوفمورال نیز می توانند باعث درد جلوی زانو شوند. این درد معمولا در فعالیت هایی مانند بالا و پایین رفتن از پله، دویدن، اسکات یا نشستن طولانی با زانوی خم بیشتر احساس می شود.
افراد جوان، ورزشکاران و کسانی که فعالیت های تکراری زانو دارند ممکن است بیشتر با این مشکل روبه رو شوند. ضعف عضلات اطراف زانو و لگن، افزایش ناگهانی فعالیت و برخی اختلالات حرکتی می توانند در ایجاد یا تشدید درد نقش داشته باشند.
تشخیص بیشتر بر اساس شرح حال و معاینه انجام می شود و در صورت شک به آسیب ساختاری، پزشک ممکن است تصویربرداری درخواست کند. درمان معمولا شامل کاهش موقت فعالیت تحریک کننده، فیزیوتراپی، تقویت عضلات و اصلاح الگوی حرکتی است و جراحی تنها در شرایط خاص و مقاوم مطرح می شود.
تاندونیت کشکک زانو
تاندونیت کشکک به التهاب و آسیب تاندونی گفته می شود که کشکک را به استخوان ساق متصل می کند. این تاندون در انتقال نیرو هنگام صاف کردن زانو نقش دارد و فشار تکراری، به ویژه در ورزش های همراه با پریدن و دویدن، می تواند باعث درد و آسیب آن شود.
درد معمولا در قسمت پایین کشکک احساس می شود و ممکن است هنگام دویدن، پریدن، بالا رفتن از پله یا فعالیت های ورزشی افزایش پیدا کند. ورزشکاران، به خصوص افرادی که بدون افزایش تدریجی شدت تمرین، فشار زیادی به زانو وارد می کنند، بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند.
تشخیص معمولا با معاینه و بررسی محل درد و فعالیت های تحریک کننده انجام می شود و در برخی موارد سونوگرافی یا MRI برای ارزیابی تاندون کاربرد دارد. درمان معمولا بر کاهش فشار، اصلاح فعالیت، تمرین درمانی و تقویت تدریجی تاندون متمرکز است و در موارد مقاوم، درمان های تخصصی تر ممکن است بررسی شوند.
بورسیت زانو
بورس ها کیسه های کوچک پر از مایع هستند که بین برخی استخوان ها، تاندون ها و بافت های اطراف قرار دارند و اصطکاک را کاهش می دهند. بورسیت زانو زمانی ایجاد می شود که یکی از این کیسه ها ملتهب شود و معمولا با درد، تورم، گرمی و حساسیت موضعی همراه است.
زانوزدن مکرر روی سطوح سخت، فشار مداوم، فعالیت سنگین، ضربه مستقیم و در برخی موارد عفونت یا بیماری هایی مانند نقرس و آرتریت می توانند باعث بورسیت شوند. افرادی که شغل آنها به زانوزدن مکرر نیاز دارد یا فشار زیادی روی قسمت جلویی زانو وارد می کنند، بیشتر در معرض آن هستند.
پزشک معمولا با معاینه و بررسی تورم و حساسیت تشخیص را شروع می کند و در صورت نیاز از رادیوگرافی، MRI یا سونوگرافی استفاده می شود؛ اگر احتمال عفونت یا نقرس مطرح باشد، نمونه گیری از مایع نیز ممکن است انجام شود. درمان می تواند شامل استراحت، کمپرس سرد، دارو، فیزیوتراپی و در موارد خاص تخلیه مایع یا تزریق باشد و جراحی به ندرت لازم می شود.
سندرم پلیکا مفصل زانو
سندورم پلیکا چین هایی از بافت داخل مفصل زانو است که در حالت طبیعی معمولا مشکلی ایجاد نمی کند، اما گاهی در اثر تحریک مکرر ضخیم یا ملتهب می شود و باعث درد می شود. درد سندرم پلیکا بیشتر در قسمت داخلی زانو احساس می شود و ممکن است با حرکت تکراری افزایش پیدا کند.
افرادی که فعالیت های تکراری زانو دارند، ورزشکاران و کسانی که سابقه آسیب یا التهاب قبلی زانو داشته اند ممکن است بیشتر دچار علائم شوند. احساس کلیک، درد داخلی زانو و گاهی تورم از نشانه هایی هستند که می توانند در این مشکل دیده شوند.
تشخیص بیشتر با شرح حال و معاینه انجام می شود و پزشک در صورت نیاز برای کنار گذاشتن سایر بیماری های زانو از تصویربرداری کمک می گیرد. درمان معمولا با کاهش فعالیت تحریک کننده، فیزیوتراپی و کنترل درد شروع می شود و اگر علائم شدید و مقاوم باقی بمانند، آرتروسکوپی ممکن است در نظر گرفته شود.
دررفتگی کشکک زانو
دررفتگی کشکک زمانی رخ می دهد که کشکک از شیار طبیعی خود در انتهای استخوان ران خارج شود. این اتفاق ممکن است پس از ضربه، چرخش ناگهانی یا به دلیل برخی ویژگی های ساختاری و ناپایداری کشکک رخ دهد.
درد شدید، تغییر شکل زانو، تورم و ناتوانی یا دشواری در حرکت از علائم مهم هستند. افرادی که سابقه دررفتگی کشکک، ناپایداری مفصل یا برخی اختلالات ساختاری دارند ممکن است بیشتر در معرض تکرار این مشکل باشند.
تشخیص با معاینه و معمولا تصویربرداری برای بررسی موقعیت کشکک و آسیب های همراه انجام می شود. دررفتگی حاد نباید توسط بیمار به صورت خودسرانه جا انداخته شود و درمان می تواند شامل جااندازی توسط پزشک، بریس و توانبخشی باشد؛ در موارد تکرارشونده یا همراه با آسیب های خاص، جراحی ممکن است ضرورت پیدا کند.
«دررفتگی کامل زانو با دررفتگی کشکک تفاوت دارد. دررفتگی زانو زمانی رخ میدهد که سه استخوان تشکیلدهنده مفصل زانو از جای طبیعی خود خارج شده و راستای مناسبشان را از دست بدهند؛ در حالی که دررفتگی کشکک زمانی اتفاق میافتد که کشکک از موقعیت طبیعی خود خارج شود.»
مشکل زانوی ضربدری
زانو ضربدری یا والگوس به حالتی گفته می شود که هنگام نزدیک بودن پاها به یکدیگر، زانوها به سمت داخل متمایل می شوند و فاصله میان مچ پاها باقی می ماند. این حالت در کودکان می تواند بخشی از روند طبیعی رشد باشد، اما اگر شدید، پایدار یا همراه با درد و اختلال عملکرد باشد، نیاز به بررسی تخصصی دارد.
علت زانو ضربدری می تواند با الگوی رشد، عوامل ارثی، مشکلات استخوانی یا بعضی بیماری های زمینه ای ارتباط داشته باشد. در بزرگسالان نیز تغییر راستای اندام می تواند با مشکلات مفصلی و فشار نامتقارن روی زانو همراه شود و در برخی افراد زمینه تغییرات فرسایشی را بیشتر کند.
تشخیص معمولا با معاینه، بررسی نحوه ایستادن و راه رفتن و اندازه گیری راستای اندام انجام می شود و در صورت نیاز عکس ایستاده از اندام تحتانی گرفته می شود. درمان به سن و علت بستگی دارد و ممکن است فقط پیگیری و تمرین درمانی لازم باشد؛ در بدشکلی های شدید یا موارد خاص، اصلاح محور استخوان با روش جراحی بررسی می شود.
مشکل زانو پرانتزی
زانو پرانتزی یا واروس به وضعیتی گفته می شود که پاها در حالت ایستاده به سمت بیرون متمایل هستند و با نزدیک کردن مچ پاها، بین زانوها فاصله ایجاد می شود. مانند زانو ضربدری، میزان مشخصی از تغییر محور در دوره رشد کودک می تواند طبیعی باشد، اما باقی ماندن یا شدید شدن آن نیازمند ارزیابی است.
علت زانو پرانتزی می تواند به رشد استخوانی، عوامل خانوادگی، برخی بیماری های استخوانی یا تغییرات ساختاری مربوط باشد. در بزرگسالان، تغییر محور زانو می تواند باعث توزیع نامتعادل فشار در بخش های مختلف مفصل شود و در بعضی افراد با آرتروز یک طرفه زانو ارتباط داشته باشد.
پزشک با معاینه و بررسی راستای پاها شدت انحراف را ارزیابی می کند و در صورت نیاز، رادیوگرافی ایستاده برای بررسی محور اندام انجام می شود. درمان به علت و شدت بستگی دارد و ممکن است از پیگیری و تمرین درمانی تا اصلاح جراحی محور استخوان در موارد شدید متغیر باشد.
آب آوردن زانو
آب آوردن زانو اصطلاحی رایج برای تجمع بیش از حد مایع در داخل یا اطراف مفصل زانو است و خودش به تنهایی یک بیماری محسوب نمی شود. این تجمع می تواند در اثر آسیب، آرتروز، التهاب مفصل، نقرس، عفونت یا بعضی بیماری های دیگر ایجاد شود و به همین دلیل پیدا کردن علت آن اهمیت دارد.
تورم، احساس سنگینی یا پری داخل زانو، سفتی و دشواری در خم و راست کردن مفصل از علائم معمول هستند. آب آوردن زانو می تواند بعد از آسیب ورزشی ایجاد شود، اما اگر بدون آسیب مشخص و همراه با گرمی، قرمزی یا تب ایجاد شده باشد، احتمال التهاب یا عفونت نیز باید بررسی شود.
تشخیص با معاینه و بررسی علت زمینه ای انجام می شود و بسته به شرایط ممکن است رادیوگرافی، سونوگرافی، MRI یا نمونه گیری از مایع مفصل لازم باشد. درمان به علت وابسته است؛ برای مثال در آسیب ممکن است کنترل تورم و توانبخشی کافی باشد، اما در عفونت، نقرس یا بیماری التهابی درمان اختصاصی لازم است و گاهی تخلیه مایع نیز انجام می شود.
خالی کردن زانو
خالی کردن زانو به حالتی گفته می شود که فرد هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس می کند زانو ناگهان توان تحمل وزن را از دست می دهد. این حالت می تواند نشانه ناپایداری مفصل باشد و در برخی افراد با آسیب ACL، آسیب سایر رباط ها، مشکلات کشکک، پارگی مینیسک یا ضعف عضلات همراه می شود.
افرادی که پس از آسیب ورزشی یا ضربه دچار ناپایداری شده اند، بیشتر احتمال دارد خالی کردن زانو را تجربه کنند. البته ضعف عضلات و برخی مشکلات مکانیکی یا فرسایشی نیز می توانند باعث شوند فرد احساس کند زانو هنگام راه رفتن قابل اعتماد نیست.
تشخیص با بررسی زمان شروع خالی کردن، نحوه ایجاد آن و معاینه پایداری زانو انجام می شود و در صورت شک به آسیب داخلی ممکن است MRI درخواست شود. درمان به علت بستگی دارد و می تواند شامل فیزیوتراپی و تقویت عضلات، بریس و اصلاح فعالیت باشد؛ اگر ناپایداری ناشی از پارگی شدید رباط یا آسیب ساختاری قابل توجه باشد، جراحی نیز ممکن است مطرح شود. در آسیب ACL، ناپایداری و خالی کردن زانو از علائمی هستند که در تصمیم گیری درمانی اهمیت دارند.
آرتریت و التهاب مفصل زانو
آرتریت به گروهی از بیماری های التهابی مفصل گفته می شود که بعضی از آنها می توانند زانو را درگیر کنند. روماتیسم مفصلی و نقرس از نمونه های مهم هستند و برخلاف آرتروز که بیشتر با تغییرات فرسایشی شناخته می شود، در این بیماری ها التهاب نقش پررنگ تری دارد.
درد، تورم، گرمی مفصل و خشکی می توانند از علائم باشند و در برخی بیماری های التهابی، چند مفصل همزمان درگیر می شوند. افرادی که سابقه بیماری های روماتیسمی، حملات نقرس یا برخی بیماری های زمینه ای دارند، ممکن است بیشتر در معرض این مشکلات باشند.
تشخیص بر اساس علائم، معاینه و در صورت نیاز آزمایش خون و بررسی مایع مفصل انجام می شود؛ بررسی مایع می تواند به تشخیص نقرس یا عفونت کمک کند. درمان بسته به نوع بیماری متفاوت است و ممکن است به داروهای اختصاصی ضد التهاب یا داروهای کنترل کننده بیماری نیاز داشته باشد؛ بنابراین درمان خودسرانه فقط با مسکن، علت اصلی را برطرف نمی کند.
کدام بیماری زانو برای شما محتمل تر است؟
بیماری های زانو طیف بسیار گسترده ای دارند و یک علامت مشترک مانند درد یا تورم می تواند در چند بیماری مختلف دیده شود. برای مثال، خالی کردن زانو ممکن است با آسیب رباط ارتباط داشته باشد، قفل شدن می تواند در برخی پارگی های مینیسک دیده شود و تورم یا آب آوردن زانو ممکن است نتیجه آسیب، آرتروز، التهاب، نقرس یا حتی عفونت باشد.
به همین دلیل، تشخیص صرفا از روی محل درد یا جستجوی علائم در اینترنت قابل اعتماد نیست. پزشک ابتدا شرح حال و معاینه را انجام می دهد و سپس در صورت نیاز از رادیوگرافی، MRI، سونوگرافی، آزمایش خون یا بررسی مایع مفصل استفاده می کند. برای نمونه، MRI در بررسی پارگی مینیسک و آسیب ACL بسیار کاربردی است، در حالی که رادیوگرافی در بررسی تغییرات استخوانی و آرتروز اهمیت بیشتری دارد.
اگر درد زانو مداوم است، زانو مرتب خالی می کند، بعد از آسیب دچار تورم قابل توجه شده اید، زانو قفل می شود یا حرکت آن محدود شده است، بهتر است برای مشخص شدن علت به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید. همچنین تورم شدید همراه با تب، قرمزی و گرمی زانو یا ناتوانی در تحمل وزن می تواند نیازمند ارزیابی سریع پزشکی باشد.
شایع ترین علائم بیماری های زانو
علائم بسته به نوع مشکل متفاوت هستند، اما موارد زیر از نشانه های مهم مشکلات زانو محسوب می شوند:
- درد هنگام راه رفتن یا فعالیت
- درد زانو هنگام بالا و پایین رفتن از پله
- تورم زانو
- خشکی و محدود شدن حرکت
- احساس خالی کردن یا ناپایداری
- قفل شدن زانو
- صدای تق تق یا ساییدگی
- درد اطراف یا زیر کشکک
- قرمزی و گرمی مفصل
- ناتوانی در صاف یا خم کردن کامل زانو
هیچ کدام از این علائم به تنهایی تشخیص قطعی یک بیماری خاص نیستند. برای مثال، تورم می تواند در آسیب رباط، پارگی مینیسک، التهاب یا مشکلات دیگری دیده شود. به همین دلیل پزشک علائم را در کنار معاینه و سابقه آسیب بررسی می کند.
مهم ترین علت های بیماری های زانو
عوامل ایجاد بیماری های زانو را می توان در چند گروه اصلی قرار داد:
- آسیب و ضربه
- استفاده بیش از حد
- افزایش سن و تغییرات فرسایشی
- ضعف عضلات
- اضافه وزن
روش های پیشگیری از بیماری های زانو
همه مشکلات زانو قابل پیشگیری نیستند، اما می توان بسیاری از عوامل خطر را کنترل کرد.
عضلات پا را تقویت کنید: عضلات قوی ران و لگن به ثبات و کنترل بهتر زانو کمک می کنند.
فعالیت ورزشی را تدریجی افزایش دهید: افزایش ناگهانی شدت یا مدت تمرین می تواند فشار زیادی به زانو وارد کند.
قبل از ورزش بدن را آماده کنید: گرم کردن مناسب و توجه به تکنیک حرکات اهمیت دارد.
وزن مناسب را حفظ کنید: در صورت اضافه وزن، کاهش وزن می تواند فشار وارد شده به زانو را کمتر کند.
از درد مداوم غافل نشوید: ادامه دادن یک فعالیت آسیب زا فقط به دلیل تحمل درد می تواند روند بهبود را دشوارتر کند.
ورزش کم فشار را جدی بگیرید: برای افرادی که دچار درد مزمن یا آرتروز هستند، فعالیت هایی مانند شنا یا دوچرخه سواری در شرایط مناسب می توانند جایگزین مناسبی برای برخی فعالیت های پر فشار باشند.
چه زمانی زانو درد نیاز به مراجعه فوری دارد؟
گاهی زانو درد یک مشکل ساده و گذراست، اما بعضی علائم نباید نادیده گرفته شوند. اگر بعد از آسیب شدید، زانو تغییر شکل داده، به سرعت متورم شده، تحمل وزن روی پا ممکن نیست یا درد بسیار شدید است، ارزیابی پزشکی فوری اهمیت دارد. همچنین وجود تب همراه با زانوی قرمز، گرم و متورم می تواند نشانه عفونت باشد و نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
سوالات متداول درباره بیماری های زانو
شایع ترین بیماری های زانو کدامند؟
آرتروز، آسیب و پارگی مینیسک، آسیب رباط های زانو، مشکلات مفصل پاتلوفمورال، تاندونیت کشکک و بورسیت از مشکلات شناخته شده زانو هستند. بیماری های التهابی مانند روماتیسم مفصلی و نقرس نیز می توانند زانو را درگیر کنند.
آیا هر زانو دردی نشانه آرتروز است؟
خیر. زانو درد می تواند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشد؛ از آسیب مینیسک و رباط گرفته تا تاندونیت، بورسیت، مشکلات کشکک و بیماری های التهابی. سن، نحوه شروع درد و علائم همراه می توانند به پزشک در تشخیص کمک کنند.
از کجا بفهمیم زانو درد ناشی از پارگی مینیسک است؟
درد پس از چرخش زانو، تورم، احساس گیر کردن یا قفل شدن و محدودیت حرکت می توانند با آسیب مینیسک همراه باشند، اما تشخیص قطعی فقط با علائم امکان پذیر نیست و ممکن است به معاینه و در شرایط لازم MRI نیاز باشد.
آیا پارگی رباط صلیبی همیشه باید جراحی شود؟
خیر. شدت آسیب، میزان ناپایداری، سطح فعالیت، آسیب های همراه و اهداف فرد در تصمیم گیری موثر هستند. بعضی آسیب ها با توانبخشی مدیریت می شوند و برخی موارد به جراحی بازسازی نیاز پیدا می کنند.
برای زانو درد کمپرس سرد بهتر است یا گرم؟
در آسیب های تازه و همراه با تورم، استفاده از کمپرس سرد می تواند به کنترل درد و تورم کمک کند. برای مشکلات مزمن، انتخاب گرما یا سرما به شرایط فرد و علت درد بستگی دارد و نباید آن را جایگزین تشخیص علت اصلی کرد. در مراقبت خانگی، Mayo Clinic استفاده از یخ پیچیده شده در حوله برای حدود 15 تا 20 دقیقه را یکی از اقدامات اولیه برای برخی موارد زانو درد معرفی می کند.
آیا ورزش برای زانو درد مفید است یا مضر؟
ورزش مناسب معمولا با هدف تقویت عضلات و حفظ حرکت مفصل مفید است، اما نوع ورزش اهمیت زیادی دارد. در زمان آسیب حاد یا درد شدید نباید بدون ارزیابی، تمرین سنگین انجام داد. در دردهای مزمن نیز معمولا فعالیت های کم فشار و برنامه تمرینی متناسب با شرایط فرد بهتر تحمل می شوند.
دکتر حبیب رشادی، متخصص ارتوپدی و از برجسته ترین جراحان استخوان و مفاصل در تهران هستند. ایشان در زمینه جراحی زانو، جراحی لگن، جراحی پا و درمان آسیب های ورزشی تخصص دارند و فلوشیپ آسیب های ورزشی خود را از اروپا دریافت کردهاند.
دکتر رشادی با سالها تجربه در تشخیص و درمان بیماری ها و آسیب های اسکلتی و عضلانی، همواره تلاش کردهاند تا با بهرهگیری از دانش روز و روش های درمانی نوین، بهترین خدمات را به بیماران ارائه دهند. ایشان همچنین موسس کلینیک تخصصی ارتوپدی زانوکلینیک هستند و در این مرکز، خدمات تخصصی و فوقتخصصی در حوزه ارتوپدی ارائه میشود.