
پارگی رباط جانبی زانو از آسیب های شایع ساختار مفصلی است که به دنبال ضربه مستقیم، تغییر جهت ناگهانی یا پیچ خوردگی مفصل ایجاد می شود. رباط های جانبی شامل رباط جانبی داخلی یا همان ام سی ال و رباط جانبی خارجی یا فیبولار یعنی ال سی ال هستند که وظیفه اصلی آن ها مهار حرکات نابجای زانو به طرفین و حفظ تعادل در حین راه رفتن و ورزش است. آسیب به این بافت های نگهدارنده بر اساس میزان کشیدگی از درجه یک تا پارگی کامل درجه سه دسته بندی می شود. تشخیص دقیق از طریق معاینات بالینی و تست استرس واروس و والگوس به همراه ام آر آی انجام می گیرد.
درمان پارگی رباط جانبی زانو و روند بهبودی در موارد خفیف تا متوسط با پروتکل های غیر جراحی شامل استراحت، بریس های محافظتی و توانبخشی فیزیوتراپی طی چهار تا هشت هفته حاصل می شود؛ اما پارگی های کامل، آسیب های همزمان مینیسک و رباط های صلیبی، یا شکستگی های کندگی استخوان فیبولا نیازمند بازسازی جراحی و طی دوره نقاهت سه تا شش ماهه هستند.
رزرو نوبت و مشاوره
برای دریافت راهنمایی و هماهنگی نوبت با کلینیک ارتوپدی زانو کلینیک در شمال غرب تهران تماس بگیرید.
رباط جانبی زانو چیست و چه وظیفه ای در مفصل دارد؟
مفصل زانو به عنوان بزرگترین مفصل لولایی بدن از کنار هم قرار گرفتن استخوان های ران، درشت نی، نازک نی یا فیبولا و کشکک تشکیل شده است. پایداری حرکتی این مفصل وابسته به چهار رباط اصلی است. دو رباط متقاطع قدامی و خلفی یعنی همان رباط های صلیبی حرکت به سمت جلو و عقب را تنظیم می کنند، در حالی که دو رباط جانبی مانع از انحراف و لغزش مفصل به سمت طرفین می شوند.
رباط جانبی خارجی یا رباط فیبولار نواری محکم از بافت کلاژنی متراکم است که سطح بیرونی کندیل استخوان ران را به برجستگی سر استخوان نازک نی متصل می کند. این رباط خارج از کپسول مفصلی قرار گرفته و مهم ترین وظیفه آن مقاومت در برابر نیروهای واروس یعنی خم شدن غیرطبیعی زانو به سمت بیرون است. در سمت مقابل، رباط جانبی داخلی قرار دارد که ران را به درشت نی وصل کرده و از باز شدن سمت داخلی مفصل جلوگیری می کند. سلامت این رباط ها امکان چرخش های کنترل شده و انتقال ایمن وزن حین دویدن و ایستادن را فراهم می سازد.

علایم پارگی رباط جانبی زانو
این مشکل که از شایع ترین انواع بیماری های زانو محسوب می گردد، هنگامی که نیروی بیش از حد کشسانی به رباط جانبی زانو وارد می شود. در این مشکل بافت دچار کشیدگی یا پارگی موضعی می گردد. شدت و الگوی علایم به محل دقیق آسیب و شدت آن وابسته است:
- درد موضعی و منتشر در لبه خارجی یا داخلی مفصل زانو که با لمس و وزن اندازی تشدید می شود
- تورم و التهاب در اطراف خط مفصلی در طی ساعات ابتدایی پس از وارد آمدن ضربه
- ناپایداری حرکتی و احساس خالی کردن زانو در زمان چرخش یا تغییر جهت
- تغییر رنگ پوست و کبودی های حاصل از خونریزی موضعی زیرپوستی یا همارتروز
- قفل شدگی یا کاهش دامنه خم و راست شدن کامل زانو به دلیل تجمع مایع و اسپاسم عضلانی
- علایم فشردگی یا کشش عصب پرونئال مشترک در آسیب های فیبولار شامل بی حسی روی پا و افتادگی مچ پا
جدول میزان درجات و شدت آسیب و پارگی رباط جانبی
| درجه آسیب | وضعیت آناتومیک رباط | تظاهرات بالینی بیمار | ثبات مفصل زانو |
|---|---|---|---|
| درجه یک (خفیف) | کشیدگی میکروسکوپی بدون پارگی فیزیکی الیاف | درد خفیف با لمس بدون ورم چشمگیر | مفصل کاملا پایدار است |
| درجه دو (متوسط) | پارگی ناکامل الیاف کلاژنی رباط | درد متوسط، تورم و خشکی در حرکت | لقی خفیف با وجود نقطه توقف انتهایی |
| درجه سه (شدید) | پارگی کامل و جدایی کامل دو سر رباط | ناتوانی در وزن اندازی، ورم و خونریزی | ناپایداری شدید و نبود نقطه انتهایی محکم |
تست پارگی رباط جانبی زانو
تشخیص دقیق اختلالات رباط های جانبی با ارزیابی شرح حال مکانیسم ضربه آغاز می شود و سپس با انجام معاینات فیزیکی تخصصی و روش های تصویر برداری پیشرفته تایید می گردد.
معاینات دستی و انجام تست استرس پارگی فیبولار
اصلی ترین روش بالینی برای بررسی سلامت رباط جانبی خارجی، انجام تست استرس واروس است. در این بررسی، بیمار در وضعیت طاق باز قرار گرفته و پزشک زانو را در زاویه بیست تا سی درجه خمیدگی و سپس در حالت کاملا صاف ارزیابی می کند. پزشک با ثابت نگه داشتن مچ پا، نیرویی به سمت داخل به مفصل اعمال می کند تا فضای مفصلی سمت خارج را باز کند. اگر شلی بیش از حد، باز شدن بدون توقف خط مفصلی یا درد شدید در محل استخوان فیبولا حس شود، تست مثبت بوده و نشان دهنده آسیب ال سی ال است. برای رباط داخلی نیز از تست استرس والگوس استفاده می شود.
تصویر برداری با رادیوگرافی و ام آر آی برای تشخیص پارگی رباط فیبولار زانو
عکس ساده رادیولوژی برای بررسی احتمال کندگی تکه استخوانی از سر فیبولا یا شکستگی های همراه ضروری است. همچنین تصویر برداری ام آر آی دقیق ترین روش برای مشاهده مستقیم پارگی الیاف رباط، تشخیص پارگی های همزمان گوشه خلفی خارجی، آسیب مینیسک ها و وضعیت رباط های صلیبی به شمار می رود.
چک لیست پارگی رباط جانبی زانو
| تست و روش تشخیصی | نحوه ارزیابی و هدف آزمایش | یافته نشاندهنده پارگی |
|---|---|---|
| تست استرس واروس | اعمال فشار جانبی از داخل به خارج در زوایای صفر و سی درجه خمیدگی | باز شدن غیرطبیعی فضای خارجی مفصل و احساس درد شدید |
| تست استرس والگوس | اعمال فشار جانبی از خارج به داخل روی مفصل زانو | لقی در سمت داخل زانو و شلی بیش از حد رباط امسیال |
| امآرآی زانو | تصویربرداری مغناطیسی دقیق بافت نرم، غضروف و استخوان | قطع فیبرهای کلاژن، التهاب کانونی و تجمع مایع در اطراف رباط |
درمان غیر جراحی پارگی رباط جانبی زانو
بخش عمده ای از آسیب های درجه یک و دو به همراه برخی پارگی های ایزوله با اتخاذ پروتکل های بدون جراحی در کلینیک تخصصی های ارتوپدی مانند زانو کلینیک تحت مدیریت قرار می گیرند.
مراقبت های اولیه و کاهش التهاب پارگی
در فاز حاد بلافاصله پس از حادثه، کنترل تورم و درد در اولویت است:
- استراحت موضعی و کاهش وزن گذاری با استفاده از دو عصا زیر بغل
- سرما درمانی با کیسه های یخ به مدت پانزده تا بیست دقیقه در هر دو ساعت
- استفاده از بریس های مدرج لولادار جهت جلوگیری از انحراف جانبی و کنترل دامنه حرکت
- تجویز داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای مهار درد و فروکش کردن فاز التهابی
برنامه فیزیوتراپی و تمرین درمانی پارگی رباط فیبولار زانو
پس از فروکش کردن التهاب حاد با مشورت متخصصان ارتوپدی مثل دکتر حبیب رشادی از بهترین جراحان ارتوپدی در تهران، فیزیوتراپی به منظور بازگرداندن دامنه حرکتی، پیشگیری از چسبندگی بافتی و تقویت عضلات آغاز می شود:
- تمرینات ایزومتریک بدون تغییر طول عضله برای عضلات چهارسر ران و همسترینگ
- تمرینات زنجیره حرکتی بسته مانند مینی اسکات جهت تحریک گیرنده های عمقی
- حرکات تعادلی روی تخته تعادل برای بازآموزی عصبی عضلانی مفصل
- تقویت عضلات دور کننده و نزدیک کننده ران جهت تثبیت جانبی لگن و اندام تحتانی
جدول مقایسه مراحل درمانی، مراقبت ها و طول دوره نقاهت پارگی رباط جانبی زانو
| رویکرد درمانی | اقدامات اصلی و دارویی | نوع بریس و تجهیزات حمایتی | مدت زمان بازگشت به فعالیت عادی |
|---|---|---|---|
| غیرجراحی درجه یک | یخ درمانی، تمرینات سبک کششی و استراحت | زانوبند ساده نئوپرن | دو تا چهار هفته |
| غیرجراحی درجه دو | داروی ضد التهاب، فیزیوتراپی و عصا | بریس لولادار با قفل دامنه حرکت | شش تا هشت هفته |
| جراحی و بازسازی کامل | ترمیم بافت یا پیوند تاندون و توانبخشی | ارتز قفل شونده سپس بریس فانکشنال | چهار تا شش ماه |

چه زمانی جراحی برای پارگی رباط جانبی زانو ضرورت پیدا می کند؟
عمل جراحی رباط جانبی در شرایط خاص و پس از ارزیابی های دقیق بالینی انتخاب می شود. مهم ترین این شرایط عبارتند از:
- پارگی های کامل درجه سه همراه با باز شدن بیش از ده میلی متر در تست استرس
- آسیب همزمان به کمپلکس خلفی خارجی زانو و پارگی همزمان رباط صلیبی
- کندگی استخوانی قطعه سر فیبولا همراه با جابجایی
- ناپایداری مزمن مفصل که با سه ماه فیزیوتراپی تخصصی برطرف نشده است
- گیر افتادگی یا آسیب عصب پرونئال که نیاز به آزادسازی اورژانسی دارد
روش های جراحی شامل ترمیم مستقیم دو سر رباط با بخیه های لنگری در پارگی های تازه، یا بازسازی کامل با استفاده از تاندون های پیوندی یعنی اتوگرافت یا آلوگرافت است.

عوارض ناشی از بی توجهی به درمان به موقع پارگی فیبولار
عدم درمان صحیح پارگی رباط فیبولار عواقب پایداری برای بیومکانیک حرکتی به همراه دارد. ناپایداری مزمن ناشی از شلی رباط، فشار نامتعادلی بر غضروف های مفصلی وارد می کند که نتیجه آن سایش زودرس غضروف و ایجاد آرتروز زودرس است. علاوه بر این، لقی کنترل نشده زمینه ساز پارگی های ثانویه در مینیسک ها و رباط های صلیبی در فعالیت های ساده روزانه خواهد شد.
همچنین برخی نشانه ها در آسیب های زانو نیازمند توجه فوری پزشکی است. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر باید فورا به پزشک مراجعه شود:
- بی حسی کامل، گزگز مداوم یا ناتوانی در بالا آوردن انگشتان و مچ پا
- سرد شدن، رنگ پریدگی یا کبودی شدید پوست پا زیر ناحیه زانو
- تشدید ناگهانی و غیرقابل کنترل درد با وجود مصرف مسکن
- بروز تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه که ممکن است نشانه ترومبوز وریدی باشد
“Your fracture may need immediate treatment if you have nerve problems, sensations of coldness, tingling, or numbness in your foot. Get medical help right away if you have numb toes or they look bluish.”
«در صورت بروز مشکلات عصبی، احساس سردی، گزگز یا بیحسی در پا، آسیب ممکن است به درمان فوری پزشکی نیاز داشته باشد. اگر انگشتان پا دچار بیحسی کامل شوند یا ظاهر کبود پیدا کنند، باید فورا اقدامات درمانی اورژانسی دریافت شود.»

سوالات متداول درباره آسیب دیدگی رباط جانبی فیبولار زانو
آیا پارگی رباط جانبی خارجی خود به خود جوش می خورد؟
پارگی های درجه یک و دو به دلیل خون رسانی مناسب در بافت همبند با استراحت و استفاده از بریس ترمیم می شوند، اما پارگی های کامل درجه سه به خصوص با فاصله افتادن میان الیاف، نیازمند ترمیم یا بازسازی جراحی هستند.
چه مدت پس از پارگی رباط جانبی زانو می توان راه رفت؟
در آسیب های خفیف پس از چند روز با کمک بریس می توان با احتیاط راه رفت؛ اما در پارگی های درجه دو و سه استفاده از عصا به مدت دو تا چهار هفته الزامی است تا وزن مستقیم روی الیاف در حال ترمیم وارد نشود.
تست استرس واروس چگونه پارگی فیبولار را اثبات می کند؟
در این تست با ایجاد کشش به سمت خارج روی مفصل، میزان باز شدن فاصله بین استخوان ها بررسی می شود. افزایش فاصله مفصلی و نبود مقاومت کشسانی محکم نشانه قطعی آسیب ال سی ال است.
آیا آسیب عصب پا همراه با پارگی رباط فیبولار رخ می دهد؟
بله، به دلیل عبور عصب پرونئال مشترک از مجاورت سر استخوان فیبولا، ضربه های شدید کششی در این ناحیه ممکن است با بی حسی و افتادگی مچ پا همراه شود.
چه تمریناتی برای تقویت زانو پس از آسیب رباط جانبی مفید است؟
تمرینات تقویت چهارسر ران، پل زدن با باسن، تقویت همسترینگ با کش، مینی اسکات و حرکات تعادلی تقویت کننده مفصل ران و ساق بهترین گزینه ها هستند.
