جراحی آرتروسکوپی شانه | مراحل، مزایا و مراقبت های بعد عمل

آرتروسکوپی شانه یک روش جراحی کم تهاجم برای تشخیص و درمان آسیب های داخل مفصل شانه است. در این روش، جراح با استفاده از آرتروسکوپ که یک لوله باریک مجهز به دوربین و منبع نور است، از طریق برش های کوچک وارد مفصل می شود و ساختارهای داخلی شانه را با دقت بالا روی مانیتور مشاهده می کند. این تکنیک امکان بررسی مستقیم غضروف، لابروم، تاندون های روتاتور کاف، کپسول مفصلی و بافت های ملتهب را فراهم می کند و در بسیاری از موارد، همزمان با تشخیص، درمان نیز انجام می شود.

شانه متحرک ترین مفصل بدن است و به همین دلیل در معرض آسیب های متنوعی مانند پارگی روتاتور کاف، دررفتگی های مکرر، پارگی لابروم، گیر افتادگی شانه، بورسیت و التهاب های مزمن قرار دارد. آرتروسکوپی شانه به دلیل برش های کوچک، آسیب کمتر به بافت های اطراف و دوره نقاهت کوتاه تر نسبت به جراحی باز، یکی از روش های مهم درمانی در ارتوپدی محسوب می شود. با این حال، این روش برای همه بیماران و همه مشکلات شانه مناسب نیست و تصمیم نهایی باید بر اساس معاینه تخصصی، تصویربرداری و شدت آسیب گرفته شود.

در زانو کلینیک (کلینیک تخصصی ارتوپدی در تهران با مدیریت یکی از با تجربه ترین متخصص های ارتوپد تهران دکتر حبیب رشادی) هدف از انجام آرتروسکوپی شانه، کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و بازگرداندن دامنه حرکتی بیمار با کمترین آسیب جراحی است. آشنایی با مراحل عمل، مزایا، عوارض احتمالی و مراقبت های بعد از جراحی به بیمار کمک می کند با دیدی دقیق تر برای درمان اقدام کند.

جراحی آرتروسکوپی شانه چیست؟

جراحی آرتروسکوپی شانه یک روش مدرن ارتوپدی برای مشاهده و درمان مشکلات داخل مفصل شانه از طریق چند برش کوچک است. در این روش، آرتروسکوپ که معمولا قطری در حدود 4 میلی متر دارد، از طریق برشی کوچک وارد مفصل می شود و تصویر دقیق ساختارهای داخلی را به مانیتور منتقل می کند. سپس جراح از برش های دیگر، ابزارهای ظریف جراحی را وارد می کند تا بر اساس نوع آسیب، اقدامات لازم را انجام دهد.

این روش برای مفصل شانه اهمیت زیادی دارد، زیرا شانه از استخوان بازو، کتف و ترقوه تشکیل شده و به دلیل دامنه حرکت بسیار بالا، به ثبات دقیق بافت های نرم وابسته است. لابروم، کپسول مفصلی، رباط ها، تاندون های روتاتور کاف، بورس و سطح غضروفی هر کدام در عملکرد صحیح این مفصل نقش دارند. هرگونه پارگی، التهاب، ساییدگی یا بی ثباتی در این ساختارها می تواند درد، ضعف یا محدودیت حرکتی ایجاد کند.

تفاوت اصلی آرتروسکوپی با جراحی باز در میزان تهاجم جراحی است. در آرتروسکوپی، برش ها معمولا حدود 5 تا 10 میلی متر هستند، آسیب به بافت های سالم اطراف کمتر است و بیمار اغلب درد و جای زخم کمتری را تجربه می کند. با این حال، آرتروسکوپی جایگزین همه اعمال جراحی باز نیست و در برخی موارد مانند بعضی جراحی های وسیع یا تعویض مفصل شانه، هنوز روش باز انتخاب مناسب تری است.

جراحی آرتروسکوپی شانه برای چه مشکلاتی توصیه می شود؟

آرتروسکوپی شانه زمانی توصیه می شود که مشکل بیمار در ساختارهای داخل مفصل یا اطراف آن باشد و درمان های غیرجراحی مانند استراحت، دارو، فیزیوتراپی یا تزریق نتوانسته باشند علائم را کنترل کنند. این روش هم برای تشخیص دقیق تر و هم برای درمان ضایعات قابل استفاده است.

مهم ترین مواردی که ممکن است با آرتروسکوپی شانه درمان شوند عبارت اند از:

• پارگی روتاتور کاف و به ویژه آسیب تاندون های اصلی شانه
• بی ثباتی شانه و دررفتگی های مکرر
• پارگی لابروم و ضایعات SLAP
• گیر افتادگی شانه و التهاب فضای زیر آکرومیون
• بورسیت و التهاب مزمن بافت های اطراف مفصل
• تاندونیت مزمن که به درمان محافظه کارانه پاسخ نداده است
• آسیب های غضروفی و برخی ضایعات اولیه آرتروز
• وجود اجسام آزاد استخوانی یا غضروفی داخل مفصل
• شانه یخ زده در موارد منتخب با نیاز به آزادسازی کپسول
• برخی مشکلات تاندون دوسر بازویی
• نمونه برداری از بافت یا شستشوی مفصل در بعضی موارد خاص

نکته مهم این است که صرف وجود درد شانه به معنای نیاز به آرتروسکوپی نیست. تصمیم برای جراحی باید بر اساس شرح حال، معاینه، MRI یا سایر تصویربرداری ها، شدت علائم، سن بیمار، سطح فعالیت و هدف درمان گرفته شود.

صفر تا صد مراحل انجام آرتروسکوپی شانه

آرتروسکوپی شانه مانند آرتروز مفصل شانه از مرحله ارزیابی قبل از عمل تا ترخیص و شروع توانبخشی، یک روند مرحله بندی شده دارد. ابتدا بیمار توسط متخصص ارتوپدی معاینه می شود و در صورت نیاز، آزمایش خون، نوار قلب، عکس برداری یا MRI برای برنامه ریزی دقیق جراحی انجام می شود. همچنین بیمار باید تمام داروها و مکمل های مصرفی خود را اطلاع دهد و دستور مربوط به قطع غذا و نوشیدنی قبل از عمل را رعایت کند.

در روز جراحی، نوع بیهوشی یا بی حسی طبق نظر متخصص بیهوشی و نوع جراحی انتخاب می شود. سپس بیمار در وضعیت مناسب قرار می گیرد، پوست ناحیه ضدعفونی می شود و جراح با ایجاد چند برش کوچک، دوربین و ابزارها را وارد مفصل می کند. پس از بررسی کامل ساختارها، درمان لازم انجام می شود و در پایان، برش ها بسته شده و بیمار به ریکاوری منتقل می شود. مدت زمان عمل به نوع آسیب و پیچیدگی جراحی بستگی دارد و معمولا از کمتر از یک ساعت تا حدود 30 تا 90 دقیقه متغیر است.

خلاصه روند عمل آرتروسکوپی شانه

روش های معمول آرتروسکوپی شانه

1. تعمیر دکمه روتاتور
2. برداشتن یا ترمیم لابروم
3. ترمیم رباط ها
4. از بین بردن بافت ملتهب یا غضروف شل
5. تعمیر دررفتگی مکرر شانه

روش های کمتری مانند ترشحات عصبی، ترمیم شکستگی و برداشتن کیست نیز با استفاده از آرتروسکوپ قابل انجام است. برخی از عمل های جراحی مانند تعویض شانه هنوز به عمل جراحی باز و برش های گسترده تر نیاز دارند.

بهترین زمان و افراد کاندید برای انجام عمل آرتروسکوپی شانه

بهترین زمان برای آرتروسکوپی شانه زمانی است که علت درد یا ناپایداری شانه به طور دقیق مشخص شده باشد و درمان های غیرجراحی نتیجه کافی نداده باشند. در بسیاری از بیماران، ابتدا استراحت، داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی و گاهی تزریق انجام می شود. اگر با وجود این اقدامات، درد، ضعف، محدودیت حرکت یا احساس ناپایداری باقی بماند، جراحی می تواند مطرح شود.

کاندید مناسب آرتروسکوپی شانه معمولا بیماری است که یکی از شرایط زیر را داشته باشد:

• پارگی مشخص تاندون یا لابروم در تصویربرداری و معاینه
• دررفتگی مکرر یا بی ثباتی شانه
• درد مداوم همراه با اختلال عملکرد در کار، ورزش یا فعالیت روزمره
• گیر افتادگی یا بورسیت مقاوم به درمان غیرجراحی
• شانه یخ زده مقاوم در موارد منتخب
• وجود جسم آزاد یا ضایعه ای که درمان آن با آرتروسکوپی ممکن است

در مقابل، در بیمارانی که آرتروز پیشرفته، تخریب شدید مفصل یا نیاز به جراحی های وسیع تر دارند، ممکن است روش های دیگر مناسب تر باشند. همچنین زمان انجام عمل باید با در نظر گرفتن امکان همکاری بیمار در دوره توانبخشی تعیین شود، زیرا نتیجه خوب تنها به خود جراحی وابسته نیست و به فیزیوتراپی و رعایت محدودیت های حرکتی بعد از عمل نیز بستگی دارد.

مهم ترین مزایا و عوارض احتمالی عمل آرتروسکوپی شانه

آرتروسکوپی شانه به دلیل ماهیت کم تهاجمی خود، در بسیاری از بیماران گزینه ای موثر و قابل قبول است. این روش به جراح امکان می دهد ساختارهای ظریف داخل مفصل را با دید مستقیم بررسی کند و همزمان، ضایعاتی مانند پارگی تاندون، التهاب بافتی یا بی ثباتی مفصل را درمان کند. در مقایسه با جراحی باز، درد کمتر، برش کوچک تر و بازگشت سریع تر به فعالیت ها از مهم ترین مزیت های آن هستند.

با وجود این مزایا، آرتروسکوپی شانه بدون عارضه نیست. مانند هر عمل جراحی، احتمال درد، التهاب، عفونت، خشکی مفصل، خونریزی، آسیب عصبی یا بهبود ناکافی وجود دارد. البته بسیاری از این عوارض نادر هستند و با انتخاب جراح باتجربه، رعایت اصول استریل، تجهیزات مناسب و پیروی دقیق از برنامه مراقبتی و فیزیوتراپی، احتمال بروز آنها کاهش می یابد

بررسی دوران نقاهت و مراقبت های بعد از جراحی آرتروسکوپی شانه

مراقبت های بعد از آرتروسکوپی شانه باید متناسب با نوع عمل، میزان ترمیم بافت و برنامه درمانی جراح انجام شود. رعایت دقیق محدودیت های حرکتی، مراقبت از زخم، کنترل درد و شرکت منظم در فیزیوتراپی، نقش مهمی در کاهش عوارضی مانند خشکی مفصل و ضعف عضلانی دارد. مدت نقاهت در اقدامات ساده تر کوتاه تر است، اما پس از ترمیم روتاتور کاف یا لابروم، شانه برای رسیدن به حرکت و قدرت مناسب به زمان بیشتری نیاز دارد.

نتایج جراحی آرتروسکوپی شانه

نتایج آرتروسکوپی شانه به نوع ضایعه، شدت آسیب، کیفیت بافت، سن بیمار، وضعیت عمومی بدن و میزان پایبندی به برنامه توانبخشی بستگی دارد. در بسیاری از بیماران، این جراحی باعث کاهش درد، بهبود دامنه حرکت، افزایش ثبات مفصل و بهتر شدن عملکرد شانه می شود. به ویژه در مواردی مانند پارگی لابروم، بعضی انواع بی ثباتی شانه، گیر افتادگی و برخی پارگی های روتاتور کاف، آرتروسکوپی می تواند نتایج بسیار قابل قبولی ایجاد کند.

با این حال، نتیجه در همه بیماران یکسان نیست. اگر آسیب مدت زیادی باقی مانده باشد، بافت کیفیت مناسبی نداشته باشد، آرتروز پیشرفته وجود داشته باشد یا بیمار برنامه فیزیوتراپی را جدی دنبال نکند، ممکن است بهبود کامل حاصل نشود. در جراحی های سبک تر، بیمار گاهی طی چند روز تا چند هفته به فعالیت معمول برمی گردد، اما در ترمیم های سنگین تر، بازیابی قدرت و حرکت ممکن است چند ماه زمان ببرد.

بنابراین، موفقیت آرتروسکوپی شانه فقط به انجام عمل محدود نمی شود. انتخاب صحیح بیمار، تکنیک مناسب جراحی، پیگیری منظم و توانبخشی دقیق، عوامل اصلی رسیدن به نتیجه مطلوب هستند.

توصیه های لازم در زمان آرتروسکوپی شانه

در صورت داشتن شرایط دردناک که به درمان غیر جراحی پاسخ نمی دهد، پزشک ممکن است آرتروسکوپی شانه را توصیه کند. درمان غیر جراحی شامل استراحت، فیزیوتراپی و داروها یا تزریقاتی است که می تواند التهاب را کاهش دهد و باعث می شود بافت های آسیب دیده بهبود یابد. التهاب یکی از واکنشهای طبیعی بدن در برابر آسیب یا بیماری است. در مفصل شانه آسیب دیده یا بیمار، التهاب باعث تورم، درد و سفتی می شود. جراحات، استفاده بیش از حد و سایش و پارگی ناشی از سن، بیشتر مشکلات شانه را بر عهده دارد. آرتروسکوپی شانه ممکن است علائم دردناک بسیاری از مشکلات که به تاندونهای روتاتور کاف، لابروم، غضروف مفصلی و سایر بافتهای نرم اطراف مفصل آسیب می رساند، تسکین یابد.

سوالات متداول درباره آرتروسکوپی شانه

دکتر حبیب رشادی

دکتر حبیب رشادی، متخصص ارتوپدی و از برجسته‌ ترین جراحان استخوان و مفاصل در تهران هستند. ایشان در زمینه جراحی زانو، جراحی لگن، جراحی پا و درمان آسیب‌ های ورزشی تخصص دارند و فلوشیپ آسیب‌ های ورزشی خود را از اروپا دریافت کرده‌اند.

دکتر رشادی با سال‌ها تجربه در تشخیص و درمان بیماری‌ ها و آسیب‌ های اسکلتی‌ و عضلانی، همواره تلاش کرده‌اند تا با بهره‌گیری از دانش روز و روش‌ های درمانی نوین، بهترین خدمات را به بیماران ارائه دهند. ایشان همچنین موسس کلینیک تخصصی ارتوپدی زانوکلینیک هستند و در این مرکز، خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی در حوزه ارتوپدی ارائه می‌شود.