علائم آرتروز مچ پا + علل و مهم ترین روش های درمانی

آرتروز مچ پا زمانی رخ می دهد که غضروف محافظ این مفصل فرسوده شده و استخوان ها روی یکدیگر ساییده شوند. این عارضه با نشانه هایی مثل درد هنگام راه رفتن، تورم، سفتی صبحگاهی و صدای تق تق مچ پا خود را نشان می دهد و اغلب به دلیل آسیب ها و شکستگی های قدیمی، اضافه وزن، افزایش سن یا ناهنجاری های مادرزادی ایجاد می شود. سالمندان، خانم های میانسال و حتی جوانانی که سابقه پیچ خوردگی یا ورزش سنگین دارند از کاندیدهای اصلی این آسیب هستند.

پزشک متخصص با معاینه بالینی، عکس رادیولوژی و ام ار ای شدت درگیری را تشخیص می دهد و روند مهار بیماری را مشخص می کند. خوشبختانه این مشکل با روش هایی نظیر اصلاح کفش، فیزیوتراپی، مصرف دارو، تزریق های تخصصی و در مراحل پیشرفته با جراحی قابل کنترل و تسکین است.

آرتروز مچ پا چیست؟

مفصل مچ پا یا تالوکرورال محلی است که انتهای پایینی ساق پا به استخوان تالوس متصل می شود. لایه صاف و محکمی از غضروف هیالین روی انتهای این استخوان ها کشیده شده است تا هنگام گام برداشتن، جذب ضربه و مهار اصطکاک به درستی صورت پذیرد. بیماری استئوآرتریت مچ پا روندی پاتولوژیک است که در طی آن، تعادل طبیعی میان تخریب و نوسازی ماتریکس غضروفی بر هم خورده و با سرعت بالایی بافت محافظ رو به زوال می رود. با برهنه شدن استخوان زیرین، نیروهای مکانیکی مستقیما به سطوح استخوانی فشار وارد می کنند که به خارهای استخوانی به نام استئوفیت و خشکی شدید منتهی می گردد.

بر خلاف مفاصل زانو و لگن که اغلب در اثر سن دچار ساییدگی اولیه می شوند، مفصل تالوکرورال پایداری ذاتی بالایی دارد و بیشتر آسیب های ساختاری آن ماهیت ثانویه دارند. این مسئله به ویژه زمانی نمود پیدا می کند که تغییر در بیومکانیک پا سبب توزیع نامتوازن فشار وزن بر تاندون ها، رباط ها و لایه های عمقی محافظ استخوانی شود.

مهم ترین دلایل بروز آرتروز مچ پا

پیدایش این بیماری معمولا یک پدیده چند عاملی است، با این حال داده های بالینی نشان می دهند که حوادث تروماتیک سهم برجسته ای در شروع تغییرات مفصلی دارند.

• آسیب های ورزشی و ضربات کهنه: شکستگی های استخوانی قدیمی، پیچ خوردگی های مکرر رباط مچ پا و در رفتگی های درمان نشده دلیل اصلی ۷۰ تا ۸۰ درصد درگیری های آرتروزی در این ناحیه به شمار می روند.
• اختلالات سیستم ایمنی: بیماری های التهابی سیستمیک مانند آرتریت روماتوئید که لایه پوشاننده داخل مفصل را مورد تهاجم قرار می دهند، غضروف را با سرعت مضاعفی مستهلک می کنند.
• اضافه وزن شدید: هنگام حرکت عادی، مچ پا نیرویی معادل چند برابر وزن بدن را تحمل می کند. وزن بالا سبب تشدید فرسایش فیزیکی غضروف ها و آزاد شدن مولکول های پیش التهابی چربی در کل بدن می گردد.
• ناهنجاری های ساختاری اندام تحتانی: عارضه هایی مثل انحراف زانو، صافی کف پا یا چرخش های غیر طبیعی استخوان پاشنه، محور بارگذاری مچ را کج می کنند.
• عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی: ضعف ذاتی در پروتئین های سازنده ساختار کلاژن و متابولیسم استخوانی می تواند زمینه ساز پیدایش سریع تر ساییدگی باشد.
• فشارهای تکراری شغلی: ایستادن طولانی مدت روی سطوح سفت یا ارتعاشات مداوم ماشین آلات سنگین احتمال بروز آسیب های خرد مداوم را بالا می برد.

علائم و نشانه های بالینی آرتروز مچ پا

نشانه های بیماری برخلاف بیماری های مثل پارگی رباط مچ پا معمولا به شکل ملایم آغاز می شوند اما به تدریج بر کیفیت زندگی و روتین روزمره فرد اثر می گذارند. شناخت زودرس علائم بالینی به جلوگیری از تغییر ساختار قطعی استخوان پا یاری می رساند:

• درد مکانیکی عمیق: دردی که با برداشتن چند قدم اول یا طی روزهای فعال تشدید یافته و اغلب در عمق بافت قدامی یا پشتی مچ احساس می گردد.
• خشکی و سفتی بامدادی: ناتوانی در خم و راست کردن مچ هنگام بیدار شدن از خواب که غالبا تا چند دقیقه پس از گرم شدن مفصل فروکش نسبی دارد.
• تورم و افیوژن مفصلی: تجمع مایع اضافی به خاطر تحریک دیواره کپسولی که در ساعات پایانی روز نمایان تر می شود.
• صدا دادن مفصل یا کریپتوس: حس سایش استخوان ها به هم یا تولید صدای ترق تروق و تق تق در حین چرخش پا
• کاهش دامنه حرکتی: دشواری قابل لمس هنگام پایین آوردن یا بالا کشیدن پنجه و ناتوانی در پیمودن پله یا سربالایی
• تغییر ظاهر پا و حس خالی کردن: تشکیل برجستگی های غضروفی و استخوانی و ناپایداری حین گام برداشتن به دلیل شل شدن لیگامان ها

افراد کاندید ابتدا به آرتروز مچ پا به تفکیک رده سنی و جنسیت

تظاهرات این بیماری در اقشار گوناگون جامعه وابسته به الگوهای فیزیولوژیک و سبک فعالیت آن ها تفاوت های چشمگیری دارد.

افراد مسن و سالمندان

در سنین بالا، کاهش ضخامت طبیعی غضروف با افت تراکم استخوان همگام می شود. جریان خون ضعیف تر در کپسول مفصلی و تاندون ها، انعطاف ساختار لیگامانی را کاهش می دهد. در این گروه، هر دو مچ پا معمولا به صورت تدریجی دچار سایش و محدودیت دامنه حرکتی می شوند.

زنان در سنین میانسالی

تغییرات شدید هورمونی ناشی از دوران یائسگی و افت استروژن، تجزیه ساختارهای غضروفی را سرعت می بخشد. علاوه بر این، سال ها پوشیدن کفش های پاشنه بلند غیر استاندارد، ثبات جانبی پا را دستخوش تغییر نموده و زمینه بروز تغییر شکل و درد مداوم در مچ زنان را بسیار بالاتر از مردان هم سن می برد.

جوانان، نوجوانان و کودکان

در سنین پایین، آرتروز اولیه تقریبا دیده نمی شود؛ اما شیوع در این سنین با حوادث آسیب زا مانند شکستگی های صفحه رشد، پارگی های شدید ورزشی، بیماری های خونی نظیر هموفیلی و انحرافات مادرزادی پا ارتباط مستقیم دارد. بی توجهی به درمان مناسب پیچ خوردگی در یک نوجوان می تواند در دهه سوم زندگی به ساییدگی حاد تبدیل شود.

بهترین روش های درمان قطعی آرتروز مچ پا

رویکردهای مدیریت این عارضه زنجیره ای از اصلاح سبک زندگی، فیزیوتراپی، مداخلات بیولوژیک و جراحی های ارتوپدی هستند.

اصلاح عادات روزمره و تجهیزات ارتوپدی فنی

اولین اقدام بالینی، کم کردن بارهای اضافه از روی مچ است. پوشیدن کفش هایی با کفی راکر و حمایت گر قوی قوس پا تنش های انتهای گام را حذف می کند. کاربرد ارتزهای مچ پا و بریس های پایدارکننده نیز حرکت مفصل را مهار می نمایند تا استخوان ها به هم سایش پیدا نکنند.

توانبخشی فیزیکی و تمرین درمانی

فیزیوتراپی به منظور فعال سازی عضلات پرونئال و دوقلوی پشت ساق پا اجرا می شود. متدهای کمکی مثل لیزرتراپی پرتوان، تکارتراپی، شاک ویو و جریان های الکتروتراپی برای تسریع خونرسانی موضعی و تسکین اسپاسم های عضلانی نقش مکملی دارند. تمرینات ملایم کششی وتر آشیل دامنه حرکتی مچ را بهبود می بخشند.

مدیریت دارویی و متدهای تزریقی مدرن

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی برای خواباندن ورم تجویز می شوند. در حوزه درمان های نوین غیر جراحی، استفاده از سلول های بنیادی مشتق از بافت چربی یا مغز استخوان و تزریق پی آر پی فاکتورهای رشد را در فضای تخریب شده آزاد می کنند تا محیط التهابی مفصل کنترل شود. تزریق کورتون نیز به شکل کنترل شده برای مقاطع حاد استفاده می شود.

جراحی های ارتوپدی مچ پا

چنانچه روش های غیرتهاجمی باعث کاهش درد های مزمن نشوند، جراحی در دستور کار قرار می گیرد:

• آرتروسکوپی مچ پا: پاکسازی قطعات آزاد غضروف و برداشتن خارهای استخوانی با برش های بسیار ریز
• آرترودز یا فیوژن مفصل: جوش دادن استخوان های مچ به کمک پیچ و پلاک ها به یکدیگر جهت حذف کامل حرکت مفصل معیوب و برطرف کردن درد شدید
• تعویض مفصل یا آرتروپلاستی: جایگزینی کل سطوح مفصلی تخریب شده با ایمپلنت های مدرن فلزی و پلی اتیلنی جهت حفظ دامنه حرکتی طبیعی

 راهکارهای پیشگیری از ساییدگی مفصل مچ پا

• تثبیت شاخص توده بدنی در بازه طبیعی به منظور پیشگیری از بارهای مکانیکی فرساینده بر مفاصل تحتانی
• انجام ورزش های بدون فشار مستقیم مانند شنا، رکاب زدن روی دوچرخه ثابت و آب درمانی
• انتخاب کفش های پیاده روی استاندارد با زیره های انعطاف پذیر و لایه جذب شوک
• گرم کردن اصولی عضلات مچ و ساق پیش از آغاز برنامه های ورزشی سرعتی و قدرتی
• رسیدگی بدون تعلل به هر نوع پیچ خوردگی مچ پا و تکمیل برنامه توانبخشی رباط های آسیب دیده

همچنین تعدادی از این راهکارها نیز در جهت جلوگیری از شکستگی مچ پا بسیار کارآمد و موثر عمل می نماید.

نقش کلیدی پزشک و تیم ارتوپدی متخصص

آرتروز مچ پا روندی پیشرونده دارد و برنامه درمانی هر بیمار باید متناسب با سن، میزان تخریب غضروف، زاویه استخوان ها و سطح فعالیت روزمره تدوین شود. کوچک ترین اشتباه در پایش راستای مفصل یا تاخیر در مهار التهاب، صدمات غیرقابل بازگشتی به غضروف تحمیل می کند. بهره گیری از راهنمایی های دقیق پزشک متخصص ارتوپدی با پرهیز از تجویزهای غیرعلمی، ضامن بازگشت بیمار به زندگی طبیعی است. کلینیک ارتوپدی زانوکلینیک در پونک تهران با مدیریت دکتر حبیب رشادی از بهترین متخصصان ارتوپدی در تهران، با به کارگیری پیشرفته ترین رویکرد های تشخیصی و راهکار های درمانی مدرن کم تهاجمی، گامی اطمینان بخش در حفظ سلامت مفاصل مراجعین بر می دارد.

سوالات متداول بیماران درباره آرتروز مچ پا

آیا آرتروز مچ پا قابل درمان قطعی است؟

درمان قطعی به مفهوم ساخت دوباره غضروف کاملا تخریب شده با روش های معمول وجود ندارد، اما علائم بیماری، التهاب و درد را می توان با رویکردهای حمایتی، فیزیوتراپی و تکنیک های نوین تزریقی به شکل کامل تحت کنترل درآورد.

تفاوت آرتروز مچ پا با روماتیسم مفصلی چیست؟

آرتروز ماهیتی مکانیکی و سایشی دارد که بیشتر در اثر فشارهای فیزیکی یا سوانح قدیمی پدید می آید، در شرایطی که روماتیسم یک بیماری خودایمنی فراگیر است که هر دو مفصل را به صورت همزمان ملتهب می سازد.

آیا پیاده روی برای بیماران مبتلا به آرتروز مچ پا ضرر دارد؟

راه رفتن های طولانی روی آسفالت سخت یا سطوح شیب دار بیماری را تشدید می کند، اما پیاده روی ملایم روی زمین مسطح با کفش حمایتی طبی و با صلاحدید متخصص برای ممانعت از ضعف عضله پا سودمند است.

در چه شرایطی بیمار به جراحی مچ پا نیاز پیدا می کند؟

زمانی که درمان های توانبخشی، فیزیوتراپی، تزریقات تخصصی و داروها پاسخ نداده و ناتوانی حرکتی و دردهای شبانه مانع از زندگی عادی فرد شوند، ارزیابی های جراحی مطرح می شود.

کارایی تزریق های نوین بیولوژیک در تسکین درد آرتروز مچ پا چقدر است؟

تزریق فرآورده های بیولوژیک نظیر پلاسمای غنی از پلاکت و سلول های بنیادی فاکتورهای ضدالتهابی را مستقیما به بافت هدف می رسانند و می توانند درد را تا ماه ها یا سال ها خاموش کرده و نیاز به جراحی را عقب بیندازند.

آیا امکان ابتلای افراد جوان به عارضه آرتروز مچ پا وجود دارد؟

بله، جوانانی که سابقه پارگی شدید رباط یا شکستگی های قدیمی قوزک پا دارند، در صورت درمان ناقص، سال ها بعد به شکل زودهنگام درگیر این بیماری می شوند.

دکتر حبیب رشادی

دکتر حبیب رشادی، متخصص ارتوپدی و از برجسته‌ ترین جراحان استخوان و مفاصل در تهران هستند. ایشان در زمینه جراحی زانو، جراحی لگن، جراحی پا و درمان آسیب‌ های ورزشی تخصص دارند و فلوشیپ آسیب‌ های ورزشی خود را از اروپا دریافت کرده‌اند.

دکتر رشادی با سال‌ها تجربه در تشخیص و درمان بیماری‌ ها و آسیب‌ های اسکلتی‌ و عضلانی، همواره تلاش کرده‌اند تا با بهره‌گیری از دانش روز و روش‌ های درمانی نوین، بهترین خدمات را به بیماران ارائه دهند. ایشان همچنین موسس کلینیک تخصصی ارتوپدی زانوکلینیک هستند و در این مرکز، خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی در حوزه ارتوپدی ارائه می‌شود.