فرسایش پیشرفته مفاصل زانو یکی از ناتوان کننده ترین عوارضی است که کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. زمانی که غضروف های مفصلی در اثر استئوآرتریت، روماتیسم مفصلی یا صدمات قدیمی به طور همزمان در هر دو پا از بین می روند، بیمار دیگر توانایی راه رفتن عادی، بالا رفتن از پله ها و حتی خواب راحت شبانه را از دست می دهد. در این وضعیت، جراحی مفصل دو طرفه زانو به عنوان راهکاری قطعی برای پایان دادن به دردهای مزمن و اصلاح بدشکلی استخوان ها مطرح می شود.
انتخاب بین جراحی همزمان هر دو پا یا انجام جراحی ها به صورت مرحله ای، تصمیمی حساس است که به شرایط سنی بیمار، وضعیت قلبی و عروقی، قدرت عضلانی و توانایی همراهان برای دوره مراقبت در منزل بستگی دارد. این جراحی با وجود اینکه فرد را تنها یک بار درگیر بیهوشی و بستری می کند، فشار فیزیکی سنگینی بر بدن وارد می آورد و برای همه افراد مناسب نیست. در این مقاله جامع از زانو کلینیک، شرایط دقیق واجدین شرایط و محدودیت های سنی، مزایا، معایب بالینی و مهم ترین هشدارهای جراحی تعویض مفصل زانو را بررسی می کنیم تا تصمیمی آگاهانه بر پایه واقعیت های پزشکی بگیرید.
نیاز به مشاوره تخصصی درباره جراحی دو طرفه زانو دارید؟
جهت بررسی مدارک پزشکی و دریافت نوبت معاینه حضوری در زانو کلینیک روی دکمه زیر کلیک کنید:
جراحی مفصل دو طرفه زانو چیست و با چه روش هایی انجام می شود؟
جراحی مفصل دو طرفه زانو به فرایندی اطلاق می شود که در آن هر دو مفصل زانوی بیمار تعویض می شوند. غضروف های تخریب شده و استخوان های آسیب دیده توسط جراح ارتوپد تراشیده شده و قطعات مصنوعی ساخته شده از آلیاژهای فلزی و پلی اتیلن بسیار مقاوم جایگزین آنها می شوند بنابراین انتخاب بهترین جراح و متخصص ارتوپد در تهران یعنی دکتر حبیب رشادی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. این پروتزها به کمک سیمان ارتوپدی تثبیت شده و عملکرد طبیعی مفصل را بازسازی می کنند.
به طور کلی رویکرد جراحان برای انجام این جراحی به دو شیوه است:
- تعویض مفصل همزمان دو طرفه: در این روش، هر دو زانو در طول یک جلسه عمل جراحی و تحت یک نوبت بیهوشی تعویض می شوند. مدت زمان این عمل بین سه تا چهار ساعت متغیر است.
- تعویض مفصل مرحله ای دو طرفه: در این روش، ابتدا یکی از زانوها عمل می شود و پس از بهبودی اولیه و گذشت دو تا شش ماه، جراحی زانوی دوم انجام می گیرد. هر جلسه جراحی حدود نود دقیقه تا دو ساعت به طول می انجامد.
جدول مقایسه کامل جراحی همزمان و مرحله ای دو زانو
جراحی مفصل دو طرفه زانو برای چه کسانی و در چه سنینی مناسب است؟
یکی از مهم ترین ملاک ها در تعیین روش درمان انواع بیماری ها زانو، سن و سطح آمادگی جسمانی است. آرتروز شدید بیشتر در سنین بالای پنجاه سال رخ می دهد، اما شرایط بیولوژیک بیمار بسیار تعیین کننده تر از سن شناسنامه ای او است.
بازه سنی مناسب برای انجام جراحی دو طرفه زانو
- سنین پنجاه تا هفتاد و پنج سال: این بازه سنی، متداول ترین گروه برای جراحی همزمان دو طرفه هستند؛ به شرطی که فرد بیماری کنترل نشده قلبی، دیابت شدید یا نارسایی کلیوی نداشته باشد.
- سنین بالای هفتاد و پنج سال: برای این افراد، ریسک عمل همزمان به دلیل کاهش ذخایر فیزیولوژیک بدن و خطرات عروقی افزایش می یابد. ارتوپدها در این رده سنی عموما جراحی مرحله ای با فاصله چند ماه را ترجیح می دهند تا ایمنی بیمار حفظ شود.
- افراد جوان تر از پنجاه سال: جراحی تعویض مفصل در سنین پایین تنها در موارد تخریب بسیار شدید ناشی از آرتریت روماتوئید شدید یا ضربه های شدید تصادف تجویز می شود، چرا که پروتزها طول عمر محدودی دارند و احتمال نیاز به جراحی مجدد در سال های بعد وجود دارد.
معیارهای اصلی مناسب بودن بیمار برای عمل جراحی همزمان مفاصل زانو
برای اینکه بیمار کاندیدای ایده آل این جراحی محسوب شود، باید فاکتورهای زیر تایید گردند:
- تخریب غضروفی شدید در عکس های رادیولوژی همراه با تغییر شکل و کجی واضح هر دو زانو
- سلامت کامل سیستم قلبی عروقی و ریوی جهت تحمل بیهوشی سه الی چهار ساعته
- شاخص توده بدنی مناسب و عدم ابتلا به چاقی مفرط که ریسک لخته خون و عفونت را بالا می برد
- قدرت عضلانی مناسب در عضلات چهارسر ران برای شروع سریع تمرینات پس از جراحی
- نبود هیچ نوع کانون عفونی فعال در بدن مانند عفونت های ادراری یا مشکلات عفونی دهان و دندان
- برخورداری از حمایت خانوادگی کافی برای کمک به امور روزمره در سه تا چهار هفته اول پس از ترخیص
جدول راهنمای ارزیابی صلاحیت بیمار برای جراحی دو طرفه
مزایای انجام جراحی مفصل دو طرفه زانو
تصمیم به جراحی هر دو زانو مزیت های بالینی و روانی متعددی دارد که سبب می شود بسیاری از بیماران و جراحان این شیوه را ترجیح دهند:
- یک بار مواجهه با اتاق عمل و بیهوشی: بیمار استرس قبل از عمل، آمادگی های ناشتایی و داروهای بیهوشی سنگین را تنها یک مرتبه تجربه می کند.
- دوره نقاهت متمرکز و یکپارچه: با اینکه هفته های نخستین سخت تر است، اما بیمار نیازی ندارد پس از بهبودی یک پا دوباره خود را برای آغاز دردها و تمرینات پای دیگر آماده کند.
- اصلاح همزمان تعادل و راستای اندام ها: در بسیاری از بیماران، پرانتزی شدن یا ضربدری شدن هر دو زانو سبب کوتاهی یا انحراف شدید لگن می شود. با جراحی همزمان، راستای هر دو اندام به شکل متقارن تراز می شود و الگوی راه رفتن اصلاح می گردد.
- صرفه جویی قابل توجه در هزینه ها: هزینه های اقامت در بیمارستان، خدمات پرستاری، ویزیت های مکرر متخصص بیهوشی و مراحل بستری به طور محسوسی نسبت به دو جراحی جداگانه کاهش می یابد.
- بازگشت سریع تر به شغل و اجتماع: فرد تنها یک بار مرخصی استعلاجی می گیرد و روند بازگشت به محیط کار و زندگی اجتماعی در مجموع سریع تر از شیوه مرحله ای سپری می شود.
معایب و عوارض بالینی تعویض مفصل همزمان دو زانو
در کنار فواید ذکر شده، نباید از سختی ها و معایب این مداخله بزرگ ارتوپدی غافل شد:
- دشواری شدید در راه رفتن اولیه: بزرگ ترین چالش بیمار این است که پای تکیه گاه سالمی برای جبران وزن ندارد. هر دو پا برش خورده و متورم هستند؛ بنابراین جابه جایی به کمک واکر و حضور مستمر یک همراه الزامی است.
- افزایش ریسک خونریزی: جراحی بر روی دو استخوان بزرگ به صورت همزمان، حجم خونریزی حین و بعد از عمل را بیشتر می کند و در مواردی ممکن است تزریق خون ضرورت یابد.
- فشار مضاعف بر اندام های حیاتی: طولانی شدن زمان بیهوشی، گردش مواد دارویی در بدن را افزایش داده و ارگان هایی مانند قلب و کلیه را تحت فشار عملکردی قرار می دهد.
- خستگی روانی در روزهای نخست: شدت همزمان درد و ناتوانی در هر دو عضو ممکن است در هفته های اول بعد از عمل، بیمار را از نظر روحی خسته یا بی حوصله کند.
هشدارهای مهم پیش از عمل تعویض مفاصل دو طرفه زانو
جراحی تعویض مفصل زانو یک جراحی غیرقابل بازگشت است و رعایت اصول ایمنی پیش از آن بالاترین اولویت را دارد:
- هشدار درباره لخته شدن خون (ترومبوز ورید عمقی): بی تحرکی پس از جراحی دو زانو خطر بروز لخته در عروق پا را بالا می برد. مصرف دقیق داروهای ضد انعقاد و استفاده از جوراب های ضد آمبولی تا پایان دوره تجویز شده کاملا حیاتی است.
- هشدار سلامت دهان و دندان: باکتری های ناشی از دندان های پوسیده یا لثه های عفونی می توانند از طریق جریان خون به سطح فلزی پروتز نفوذ کرده و سبب پس زدن پروتز و عفونت عمقی شوند. حتما یک ماه قبل از عمل، چکاپ دندانپزشکی انجام دهید.
- هشدار پرهیز از استعمال دخانیات: مصرف سیگار و قلیان خونرسانی مویرگی را کاهش می دهد، ترمیم زخم های جراحی را مختل می سازد و خطر نکروز پوست را به همراه دارد. بیمار باید حداقل چهار هفته پیش از جراحی دخانیات را به طور کامل کنار بگذارد.
- هشدار سطح انتظارات پس از جراحی: مفاصل تعویض شده به شما اجازه می دهند بدون درد پیاده روی کنید، شنا بروید و کارهای عادی را انجام دهید، اما انجام ورزش های با ضربه بالا مانند فوتبال، والیبال، طناب زدن و دویدن های جهشی به هیچ عنوان مجاز نخواهد بود.
“The risk of blood clots increases after knee replacement surgery. To prevent this complication, you’ll be encouraged to move early, wear elastic compression stockings or inflatable air sleeves, and take prescribed blood thinners for several weeks after surgery.”
«خطر تشکیل لخته های خونی پس از جراحی تعویض مفصل زانو افزایش مییابد. برای پیشگیری از این عارضه، به شما توصیه میشود که خیلی زود تحرک و راه رفتن را آغاز کنید، از جوراب های فشاری الاستیک یا پمپهای بادی ساق پا استفاده نمایید و داروهای ضد انعقاد تجویز شده را تا چند هفته پس از جراحی مصرف کنید.»
هشدارهای سایت mayoclinic درباره لخته شدن خون بعد از جراحی دو طرفه مفصل زانو
جدول زمانی مراحل بهبودی و بازتوانی
بیمارانی که جراحی همزمان انجام می دهند باید بدانند بهبودی روندی تدریجی است و نیاز به صبر و پشتکار مداوم دارد. برنامه معمول بازتوانی به شرح زیر پیش می رود:
جدول مراحل بازتوانی پس از تعویض مفصل دو طرفه:
به طور کلی سلامت ارگان های داخلی، سن بیولوژیک مناسب، تعهد فول وقت به جلسات فیزیوتراپی و بهره مندی از حمایت خانوادگی در هفته های اول، شرط های اساسی برای موفقیت در فیزیوتراپی بعد از جراحی مفاصل همزمان زانو هستند. بررسی های پیش از عمل توسط جراح زانو و متخصص قلب، تضمین کننده این است که آیا شما گزینه ای مناسب برای جراحی همزمان هستید یا روش مرحله ای امنیت بیشتری برایتان به همراه خواهد داشت. پایبندی دقیق به هشدارهای بهداشتی و دستورالعمل های حرکتی، بهترین نتیجه را برای سال ها زندگی بدون درد رقم خواهد زد.
سوالات متداول درباره جراحی مفصل دو طرفه زانو
۱. جراحی همزمان دو زانو چقدر طول می کشد؟
این جراحی به طور میانگین بین سه تا چهار ساعت طول می کشد. این زمان شامل مراحل استریل سازی پوست، ایجاد برش ها، تراشیدن غضروف های تخریب شده، جاگذاری و محکم کردن پروتزها با سیمان ارتوپدی و بخیه زدن نهایی لایه های بافتی در هر دو پا است.
۲. چه مدت بعد از جراحی می توانم راه بروم و فعالیت روزمره را شروع کنم؟
بیشتر بیماران با نظارت فیزیوتراپ، ظرف بیست و چهار ساعت اول پس از جراحی با واکر از تخت خارج می شوند و چند گام برمی دارند. برای بازگشت به راه رفتن مستقل، معمولا شش تا هشت هفته زمان نیاز است و بهبود کامل بافت ها سه تا شش ماه طول می کشد.
۳. طول عمر پروتزهای به کار رفته در جراحی چقدر است؟
در صورت جایگذاری استاندارد توسط جراح ارتوپد متبحر و رعایت اصول نگهداری توسط بیمار (مانند حفظ وزن ایده آل و اجتناب از حرکات پرخطر)، پروتزهای مدرن عموما بین پانزده تا بیست سال و در مواردی حتی بیشتر بدون اشکال عمل می کنند.
۴. در چه شرایطی جراح جراحی مرحله ای را به جراحی همزمان ترجیح می دهد؟
اگر سن بیمار بالای هفتاد و پنج سال باشد، سابقه سکته یا بیماری شدید قلبی و ریوی وجود داشته باشد، یا بیمار نتواند فردی را برای مراقبت مداوم در ماه اول در خانه داشته باشد، پزشک ترجیح می دهد عمل ها را با فاصله چند ماه انجام دهد تا ریسک به حداقل برسد.
۵. رانندگی بعد از جراحی همزمان هر دو زانو از چه زمانی مجاز است؟
رانندگی به عکس العمل سریع پاها برای فشردن پدال ترمز نیاز دارد. به دلیل درگیر بودن هر دو پا، تا پیش از گذشت شش الی هشت هفته و بدون تایید مستقیم ارتوپد و فیزیوتراپیست، رانندگی به دلیل خطرات عدم کنترل مناسب خودرو ممنوع است.
دکتر حبیب رشادی، متخصص ارتوپدی و از برجسته ترین جراحان استخوان و مفاصل در تهران هستند. ایشان در زمینه جراحی زانو، جراحی لگن، جراحی پا و درمان آسیب های ورزشی تخصص دارند و فلوشیپ آسیب های ورزشی خود را از اروپا دریافت کردهاند.
دکتر رشادی با سالها تجربه در تشخیص و درمان بیماری ها و آسیب های اسکلتی و عضلانی، همواره تلاش کردهاند تا با بهرهگیری از دانش روز و روش های درمانی نوین، بهترین خدمات را به بیماران ارائه دهند. ایشان همچنین موسس کلینیک تخصصی ارتوپدی زانوکلینیک هستند و در این مرکز، خدمات تخصصی و فوقتخصصی در حوزه ارتوپدی ارائه میشود.